Ներկայացնում ենք Արժույթի միջազգային հիմնադրամի նախկին գլխավոր տնտեսագետ, Հարվարդի համալսարանի տնտեսագիտության եւ հանրային քաղաքականության պրոֆեսոր Քենեթ Ռոգոֆի հոդվածը՝ գրված Project Syndicate-ի համար:

Քենեթ Ռոգոֆ

Երբ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը 2025 թվականին հանձնարարեց բիթքոյնի ռազմավարական  պահուստ ստեղծել, մասնավոր ընկերությունները, ներդրումային բանկերը եւ գիտնականները սկսեցին կոչ անել խոշոր կենտրոնական բանկերին անել նույնը։ Թրամփի թեկնածուն ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգի ղեկավարի պաշտոնում՝ Քեւին Ուորշը անցյալ տարի տված հարցազրույցում կրկնեց այս միտքը՝ բիթքոյնը «նոր ոսկի» անվանելով։

Չինաստանը եւ շատ խոշոր զարգացող շուկաներ վաղուց են գիտակցել ԱՄՆ դոլարից կախվածության ռիսկերը։ Այդ կախվածությունը նվազեցնելու ջանքերը նպաստել են ոսկու գնի աճին՝ վերջին տարվա ընթացքում մոտ 65%-ով։ Եթե դիվերսիֆիկացիան դոլարից արդեն իրականացվում է ոսկու կուտակման միջոցով, ապա ինչո՞ւ կենտրոնական բանկերի պահուստներին չավելացնել նաեւ բիթքոյնը։ Ի վերջո, դա կարող է ամրապնդել պահուստային պորտֆելները եւ օգնել դիմադրել ԱՄՆ ֆինանսական պատժամիջոցներին։ 

Այս գաղափարն այնքան էլ անհավանական չէ, որքան թվում է։ Մեծ տերությունների միջեւ հակամարտության ռիսկը մեծանում է, Չինաստանն ու Եվրոպան ուզում են յուանի եւ եվրոյի համար ավելի իրացվելի, անկախ վճարային համակարգեր կառուցել, ուստի բիթքոյնի գրավչությունը, որպես քաղաքականապես չեզոք պահուստային ակտիվի, կարող է աճել։

Շատ առումներով բիթքոյնը կատարյալ արժույթ է մասնատված եւ անորոշ համաշխարհային իրավիճակում։ Սակայն ԱՄՆ կառավարությունն ինքն է արագորեն դառնում դրա ամենանշանակալի պաշտպաններից մեկը՝ այդ թվում շնորհիվ կրիպտոարժույթի լոբբիի հսկայական քաղաքական ծախսերի։ Այս փոփոխությունից ամենաշատը շահելու է Թրամփի ընտանիքը, որը միլիարդավոր դոլարներ կվաստակի վարչակազմի կրիպտոամետ քաղաքականությունից։

Անկասկած, բիթքոյնը դեռ խիստ անկայուն է։ Դրա գինը կտրուկ անկում է ապրել՝ 2025-ի հոկտեմբերին 124,000 դոլարից մինչեւ այսօրվա 65,000 դոլարից պակաս, մինչդեռ ոսկու գինը շարունակում է աճել՝ ընդգծելով մոտակա հեռանկարի անորոշությունը։ Որոշ վերլուծաբաններ կարծում են, որ երկարաժամկետ միտումների հիման վրա բիթքոյնի նվազագույն գինը, ի վերջո, կարող է հասնել 100,000 դոլարից բարձր մակարդակի։ Սակայն քսան տարի էլ չկա, ինչ գոյություն ունի բիթքոյնը, իսկ երկարաժամկետ արտարկումների համար պետք են առնվազն մեկ դարի տվյալներ: Ի տարբերություն դրան՝ ոսկին հազարավոր տարիներ՝ սկսած հին Լիդիայի ժամանակներից ծառայել է որպես դրամական ակտիվ:

Ամենալավատեսական կանխատեսումները ենթադրում են, որ բիթքոյնի ընդհանուր շուկայական կապիտալիզացիան ի վերջո կարող է մրցակցել ոսկու հետ, որը ներկայումս գնահատվում է 30-35 տրիլիոն դոլար: Բիթքոյնի մատակարարումը ալգորիթմորեն սահմանափակված է 21 միլիոն քոյններով, որոնցից մոտավորապես 93%-ը արդեն արդյունահանվել է, ուստի այդ մակարդակին հասնելու համար դրա գինը պետք է գերազանցի 1.5 միլիոն դոլարը մեկ բիթքոյնի համար:

Մյուս կողմից, Նոբելյան մրցանակակիր տնտեսագետներ եւ ականավոր ֆինանսական մեկնաբաններ պնդում են, որ բիթքոյնի ներկա գնահատումը զուտ սպեկուլյատիվ է: Նրանց կարծիքով՝ այն չունի ներքին արժեք կամ հիմնարար օգտագործում, ուստի դրա միակ երկարաժամկետ հավասարակշռային արժեքը զրո է:

Այս փաստարկը ճիշտ կլիներ, եթե բիթքոյնը գնահատվեր միայն որպես նորույթ՝ որպես բլոկչեյնի ձեւ։ Սակայն միջնաժամկետում զրոյին հասնելը խիստ անհավանական է՝ հաշվի առնելով կրիպտոարժույթների դերը համաշխարհային ստվերային տնտեսությունում։ Այդ տնտեսությունը, որը ներառում է անօրինական գործունեություն՝ սկսած փողերի լվացումից եւ թմրանյութերի ապօրինի շրջանառությունից մինչեւ հարկերից խուսափելը, գնահատվում է ավելի քան 20 տրիլիոն դոլար եւ խոշոր վարկային քարտերի ցանցերի հետ նույն դասում է։ 

Ենթադրենք, որ բիթքոյնը կգրավի այս հսկայական ստվերային շուկայի մեկ քառորդը, եւ դրա արժեքը օգտատերերի համար համարժեք կլինի վարկային քարտերով գործարքների համար վճարվող 2% վճարին։ Դա կնշանակի տարեկան մոտ 100 միլիարդ դոլար գործարքային արժեք։ Համապատասխան կապիտալիզացիայի դեպքում նման օգտագործումը կարող է հեշտությամբ արդարացնել 1 տրիլիոն դոլարի կամ մեկ բիթքոյնի համար մոտ 50,000 դոլարի շուկայական կապիտալիզացիան։

Ճիշտ է, կրիպտո-գործարքների մեծ մասը ներկայումս կազմում են սթեյբլքոյնները՝ պաշտոնական արժույթին (սովորաբար ԱՄՆ դոլարին) կապված կրիպտոարժույթները։ Սակայն ժամանակի ընթացքում դոլարին կապված սթեյբլքոյնները, հավանաբար, կկարգավորվեն ավանդական բանկային գործիքների պես, ինչպիսիք են դեբետային քարտերը, եւ գործարքներով հեշտությամբ հնարավոր կլինի հետեւել նույնականացվող անհատներին՝ նույնիսկ բազմակի փոխանցումներից հետո։  

Երբ դա տեղի ունենա, ստվերային օգտատերերը ստիպված կլինեն վերադառնալ բիթքոյնին: Չնայած գոյություն ունեն հազարավոր այլընտրանքային կրիպտոարժույթներ, վերջին տարիներին դրանց մեծ մասը մարել է, իսկ առաջամարտիկ բիթքոյնի առավելությունը, լայն ցանցը եւ ապացուցված դիմացկունությունը նրան առավելություն են տվել մրցակիցների նկատմամբ։ 

Եթե բիթքոյնը, ամենայն հավանականությամբ, պահպանի որոշակի կայուն գործարքային դեր, ինչո՞ւ չպետք է զարգացող շուկաների կենտրոնական բանկերը դիվերսիֆիկացվեն դրանով: Իհարկե, կան զգալի թերություններ: Նախ, կրիպտոարժույթի լայն տարածումը կարող է խանգարել հարկեր հավաքելուն. խնդիր, որի հետ, ի վերջո, ստիպված կլինեն բախվել քաղաքականություն մշակողները (նույնիսկ ԱՄՆ քաղաքական գործիչները, որոնք քարոզարշավի առատ նվիրատվություններ են ստանում)։

Իրոք, եթե բոլոր խոշոր տնտեսությունների քաղաքականություն մշակողները երբեւէ հետեւեն Չինաստանին եւ դադարեցնեն կրիպտոարժույթների գործունեությունը, դժվար կլինի պահպանել բիթքոյնի նույնիսկ 50,000 դոլարի արժեքը: Այսպես կոչված «կրիպտո-բորսաները», ինչպիսին է Coinbase-ը, հեշտացնում են սովորական մարդկանց համար բիթքոյն պահելը եւ ապահովում են կանխիկացումը: Առանց դրանց, ցանցային էֆեկտները, որոնք զգալիորեն մեծացնում են բիթքոյնի արժեքը, կտրուկ կնվազեն։

Բայց դա շուտով տեղի չի ունենա։ Թրամփի վարչակազմի հզոր աջակցությունը կրիպտոարժույթներին, գումարած ԱՄՆ-ի կողմից դոլարի օգտագործումը որպես ֆինանսական պատժամիջոց, կարող է որոշ կենտրոնական բանկերի դրդել բիթքոյնով դիվերսիֆիկացիայի։ Սակայն ամենաանվտանգ ապաստարանը փոխարինելը հեշտ չի լինի։ Ի վերջո, «նոր ոսկին» գուցե հենց ոսկին է։

Թարգմանությունը՝ Մարիա Սադոյանի

Այդ հոդվածը Banks.am կայքում թարգմանաբար ներկայացվում է

«Յունիբանկի» գործընկերությամբ:                       

Յունիբանկի անժամկետ պարտատոմսերը ցուցակվել են Հայաստանի ֆոնդային բորսայում, ինչը հնարավորություն է տալիս իրականացնել հասցեական առեւտուր եւ կնքել ռեպո գործարքներ։

Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org