«ԱքսելՄոնդրիան» հաղորդակցության ընկերության հիմնադիր Շուշան Հարությունյանի հարցազրույցը Banks.am-ին

- Եթե համեմատենք Հայաստանի բիզնես-միջավայրի կողմից (խոսքը խոշոր բիզնեսի մասին է) PR-ի եւ ռազմավարական հաղորդակցությունների կարեւորության ընկալումն այսօր, եւ, օրինակ, 10 տարի առաջ, ի՞նչ պատկեր կունենանք:

- Փորձեմ երեք հանգամանք առանձնացնել:

Նախ՝ ակնհայտ փոփոխություններ կան: Ուրախ եմ, որ արդեն բազմաթիվ ընկերություններում տնօրենների խորհուրդներում հաղորդակցության ոլորտի մասնագետներ են ներգրավվում: Բացի այդ, ներկայումս PR-ի հետ խորհրդակցում են մինչեւ հանրային նշանակության որոշում կայացնելը, ոչ թե հետո, երբ աղմուկ է բարձրանում եւ ճգնաժամային հաղորդակցության անհրաժեշտություն է առաջանում: Սա օբյեկտիվ պատասխան է, ինչ-որ առումով մասնագիտական շահագրգռվածության տեսանկյունից ներկայացրած:

Իրականությունն այն է, որ հաղորդակցական միջավայրը 10 տարի առաջ էլ էր արդեն համակարգված քաոս, հիմա էլ, եւ ոլորտի կարեւորության գիտակցումը կամ պոպուլյարության բարձրացումը բովանդակային ազդեցություն չունեն: 

Բովանդակային փոփոխությունն այն է, որ վերջին տարիներին նախադեպային է դարձել մեծ մասշտաբներով սուտ խոսելու կամ «խաբելու դեմարշը», որը խարխլում է խոսքի ուժը ու հասարակական համաձայնությունը: Սա ուղիղ ու էքզիստենցիալ հարց է մեր մասնագիտության գոյության համար: Մենք, որ կոչված էինք փաստերի համար գեղեցիկ ու համոզիչ պատմություններ (framing) ստեղծել, սկսում ենք ինքներս մասնագիտական ճգնաժամի առաջ կանգնել, երբ տեղեկանում ենք, որ, օրինակ, տեղեկատվության հարցմանը կեղծ պատասխան է հնչել: 

Երրորդ ու ամենամեծ տարբերությունն այն է, որը անգամ խոշոր բիզնեսն է անցում կատարել, այսպես կոչված, «ճկունության» եւ կարճաժամկետ պլանավորման: Խոշոր բիզնեսը սկսել է խաղալ փոքր ու միջինի կանոններով, իսկ ռազմավարական հաղորդակցությունը փոխարինել է ուղիղ գովազդով: Կարճաժամկետ կտրվածքով սա բարձրացնում է վերջինիս մրցունակությունը: Երկարաժամկետ տեսակետից խոշոր բիզնեսը դուրս է մնում սոցիալական ինժեներիայի դաշտից: Այն միայն շահագործում է հնարավորությունները, արձագանքում հանգամանքներին, եւ ոչ թե պատրաստում է միջավայրը` սեփական բիզնեսի շարունակականության համար: Այլ կերպ ասած` խոշոր բիզնեսը հարստահարում է հնարավորությունները մինչեւ շուկաները պայթեն: Պայթելու դեպքում խնդիրը այլեւս իրենը չէ, այլ ոլորտինը, հանրությանը, պետությանը: Որովհետեւ ով կցանկանա, որ, օրինակ, բանկային, կենսաթոշակային կամ կառուցապատման շուկան խոշոր ճգնաժամի առաջ կանգնի` ոչ ոք: Ուստի այս կարճամտության բեռը, բառի ուղիղ իմաստով, հանրային բեռ է: 

Փոքր բիզնեսի խնդիրները իրենն են, մեծինը` բոլորինս, եւ այս հանգամանքը ուղիղ ազդեցություն ունի հաղորդակցական միջավայրի ու նախադեպերի վրա: 

- Այս առումով կան վարքի որոշակի դրսեւորումներ (ե՛ւ դրական, ե՛ւ բացասական), որոնք բնորոշ են մեր բիզնեսներին:

- Վտանգավորներից ակնարկով խոսեցի, դրականները նշեմ: Բոլոր բիզնես նախադեպերը` գործունեության մեկ տեսակից անցում կատարելու ոլորտային էկոհամակարգերի ստեղծման, դրական դրսեւորումներից են: Կարեւոր է գիտակցումը, որ «էկոսիստեման» թրենդ չէ, այլ ժամանակակից մարդու պահանջներին արձագանքելու միջոցով խաղից դուրս չմնալու հրամայական: 

Բանկից` թվային դրամապանակ, տելեկոմից` կոնտենտ ստեղծողների, սերվիս կենտրոնից` խանութ-սրճարանի՝ բոլորը դրական դրսեւորումներ են: 

Ներկայումս շուկաները գերծանրաբեռնված են առաջարկներով: Ամեն կատեգորիայում անվերջ թվով problem solving բիզնես մոդելներ են: Այլեւս ոչ մեկին պետք չեն այդ «գրողի տարած խնդիր լուծողները» հին մոդելով: Վաճառականության համար էլ տեղ չկա, մտածողներ են անհրաժեշտ: Մտածենք առաջ, ինչպես կարող ենք իրապես բարելավել մարդկանց կյանքի որակը, ինչպես ստեղծենք պրոդուկտներ ու լուծումներ, որոնք գումարելիների տեղափոխություն չեն: Եվ ինչպես մեր մասնագիտական դաշտում իրապես խոսենք ու հասկանանք մարդկանց, ոչ թե միջնադարյան շուկայի վերածենք սոցցանցերը, որտեղ բոլորը զբաղվում են «էստի համեցեք», «քանիս է», «պլյուս եմ դրել» կամ «ձեզ անձնական նամակով պատասխանել ենք» մակարդակի չարչիությամբ: 

- Այս հարցը տալիս եմ՝ նաեւ «նեղ մասնագիտական» շահերից ելնելով: Ի՞նչ անենք, որ բիզնեսը ավելի բաց լինի մեդիայի համար, ավելի պատրաստակամորեն շփվի մեզ հետ: Նախկինում կես-կատակ, կես-լուրջ ասում էինք, որ գործարարները մեդիայի հետ չեն շփվում՝ «հարկայինի» եւ այլ մարմինների ուշադրությունը չգրավելու համար: Այսօր նման «վտանգ» հաստատ չկա, սակայն բիզնեսը շարունակում է մեծամասամբ փակ մնալ մեդիայի համար: Կարծում եմ, սա նախեւառաջ մշակութային խնդիր է:

- Համաձայն եմ, սա մշակութային խնդիր է: Որոշակի առումով նաեւ մեդիագրագիտության պակասի դրսեւորում է: Մենք հաճախ մեր գործընկերներին ասում ենք, որ այն, ինչ ներկայացվում է ձեր սեփական հաղորդակցական հարթակներում` ձեր բիզնեսի կայքում, ձեր ֆեյսբուքյան էջերում, պատմության միայն ձեր տարբերակն է: Ձեր պատմության «լեգիտիմության» համար անհրաժեշտ են երրորդ կողմերի հարթակները կամ այսպես կոչված 3rd party endorsement-ները, եւ այստեղ է միանում ԶԼՄ-ների ուժը: Էլ չասեմ, թե որքան կարեւոր է ԶԼՄ-ներում հրապարակումները որոնման համակարգերի տեսանկյունից: Սա խնդրի պրակտիկ կողմն է:  

Բովանդակային հարցն այն է, որ մինչեւ օրս շատ ու շատ բիզնեսներ պատրաստ չեն ԶԼՄ-ների հետ բաց ու թափանցիկ շփման, դիտարկում են ԶԼՄ-ները միայն որպես մամուլի հաղորդագրության հրապարակման հարթակներ: Իսկ նման պարզունակ ֆունկցիայի համար ԶԼՄ-ների համագործակցությունը շատ թանկ գին ունի` մարքեթինգային ROI-ի կամ ներդրած միջոցի վերադարձելիության տեսանկյունից: 

Մի քիչ էլ «քարը գցեմ» ԶԼՄ-ների դաշտը, նշելով, որ բիզնեսները հաճախ կաշկանդվում են ԶԼՄ-ներից նաեւ այն պարզ պատճառով, որ առ այսօր շատ լրատվամիջոցներ բիզնեսներին անդրադառնում են միայն խնդրահարույց համատեքստերում` իրավական խնդիրներ, կարգավորողի խնդիրներ, բաժնետերերի հետ կապված հարցեր, որակի կամ սպասարկման խնդիրներ` գործունեության այլ հատվածները գրեթե երբեք չլուսաբանելով: Այլ կերպ ասած, ոչ ոք չի քննում ԶԼՄ-ների հանձնառությունը լուսաբանելու հանրության համար օգտակար եւ կարեւոր դեպքերը: Բայց այստեղ բացակայում է ֆունդամենտալ բալանսը: Օրինակ, սոցիալական պատասխանատվության ու հետաքրքիր նախադեպային նախագծերի դեպքերում, երբ բիզնեսը կապ է հաստատում ԶԼՄ-ին լուսաբանման հրավիրելու համար, անմիջապես միացնում են գովազդի բաժին: «Լավ բաների» մասին` վճարովի, «վատի» մասին` անվճար. ահա, թե ինչ գիտեն բիզնեսները ԶԼՄ-ների մասին, եւ անխոս, արդյունավետ երկխոսություն է պետք, որից կօգտվեն բոլորը, հետեւաբար` հանրությունը:  

- Մեկ այլ խնդիր է անկախ եւ բանիմաց փորձագետների բացակայությունը: Օրինակ, եթե հոդված ենք պատրաստում բանկային կամ հեռահաղորդակցական ոլորտի մասին, անհնար է գտնել մեկին, ով կարծիք կհայտնի: Եվ մշտապես մնում ենք շուկայի բուն մասնակիցների եւ կարգավորողների «արանքում»: Արդյո՞ք սա խնդիր է նաեւ ձեզ համար եւ լուծման ինչ տարբերակներ կան:

- Այսօր ես չեմ ճանաչում որեւէ ոլորտի ղեկավարի Հայաստանում, որը մասնագիտական համալրումը եւ լուրջ մասնագետների բացակայությունը խնդիր չհամարի: Մի կողմից բոլոր ոլորտներում նեղ մասնագիտական գիտելիքի բացակայություն է, փոքր շուկայի գործոնը, մյուս կողմից դաշտը լցված է վտանգավոր ամենագետներներով կամ generalist-ներով, որոնք կարող են ամեն ինչի մասին կարծիք հայտնել` կապիտալի շուկայից մինչեւ հարաբերությունների հոգեբանություն: Որպես գործատու՝ կարող եմ ասել, որ սա ցավոտ թեմա է: 

- Խնդրում եմ, ներկայացրեք հաջողված համագործակցության քեյսեր Հայաստանի մասնավոր եւ հանրային ոլորտից, որոնք առանձնահատուկ եք համարում:

- Ասածս գուցե պաթետիկ հնչի, բայց ԱքսելՄոնդրիանում մենք հավատում ենք մեր քեյսերին ու բոլորի հետ էմոցիոնալ կապվածություն ունենք: Տրամաբանությունն այն է, որը եթե լավ քեյս ես ներկայացնում, առաջին հավատացողը հենց դու ես, ապրում ես քեյսով` ասես կաշվիդ տակ լինի: Եթե վատ քեյս է, ինչու ես առհասարակ վերցնում այն: Ես սիրում եմ ասել գործընկերներին` տվեք ինձ այդ վստահությունն ու համոզմունքը. հանրությանը փոխանցելու մեթոդը ես կգտնեմ: 

Եթե առանձնացնելու լինեմ, այստեղ ոչ թե որպես մասնագետ, այլ որպես հայ մարդ պիտի խոսեմ: Առանձնահատուկ եմ համարում մեր բոլոր այն նախագծերը, որոնք հայալեզու ու հայկական իրականության մասին միջազգային չափորոշիչներով մրցունակ ու ժամանակակից բովանդակություն են ստեղծում: 

Օրինակ, վերջերս Համահայկական հիմնադրամի համար, որը Սյունիքի Սպանդարյանի ջրանցքի վերակառուցումն է նախաձեռնել, մշակել ենք «Հայրենիք եւ հավերժություն» արշավը, որը նաեւ երեք կարճամետրաժ ֆիլմերից է բաղկացած: Արշավում հայրենիքի կենսունակության մասին նոր սերնդի մոդելով ենք խոսել, էսթետիկայի ու ամեն դետալի համար համակարգային հետազոտություն իրականացրել: Գուսանական «Ախ իմ հայրենիքիս ջուրը» երգը նոր սերնդի արտիստներից Yellow Heart-ը` Լիլին, մշակել է իր մոտեցմամբ, տեքստերը կարդացել են դերասաններ Նարինե Գրիգորյանը, Արտաշես Մխիթարյանը, Բաբկեն Չոբանյանը, ովքեր սիրված են երիտասարդների կողմից: Չասեմ`ինչ դժվար էր, օրինակ, «ուազիկ»-ներով 60 hոգանոց նկարահանող խմբին սառնամանիքին սարեր բարձրացնելը, գառնուկների «մենեջմենթը», ջրում-ցամաքում նկարելը: Բայց ոչ ոք չէր տրտնջում, ու, հուսամ, կադրով կարողացել ենք փոխանցել այն մաքրամաքուր սերը` սպիտակն ու լազուրը, որը հայրենիքն է. այն ինչի համար արժի պայքարել, պահպանել, ապրեցնել: Ըստ տասնյակ միլիոն դիտումների, մարդկանց արձագանքների, հուսամ (հավատում եմ), որ կարողացել ենք մարդկանց փոխանցել այդ սերը, եւ դրամահավաքը իրոք կհաջողի` օգնելով Սպանդարյանին ու Սյունիքին: 

Մեկ այլ օրինակ է «Չինարի» հայկական խոհանոցով ռեստորանի համար մշակված` «Վերարժեւորելով հայկական խոհանոցը» արշավը: Պոպուլյար պատկերներում հայկական խոհանոցով ռեստորանը ներկայացվում է պարզունակ կերակուրներով աղմկոտ ու առօրեական: Մենք համաձայն չենք այդ դիրքավորման հետ, ու «Չինարը» ոչ միայն բացառիկ հայկական կերակուրներ է ներկայացնում նոր մատուցմամբ, այլեւ մեր արշավը տեսողական պրովոկացիա էր` պատկերի, կերպարների եւ նրանց ճաշակածի համադրմամբ, օրինակ, երեկոյան զգեստով պանրխաշ սոխով համտեսելը, կոստյումով ռեստորանում` ընկույզ կոտրելիս: Երգերը հատուկ ընտրված են ժողովրդական բանահյուսությունից` «Մարգերի օրորը», «Երեւանում բաղ եմ արել», «Յարս կերթա սիբեխի», «Շատախի սանդի երգը»` բոլորը զարկ տալու երեւակայությանը, տեսնելու, զգալու հարստությունն ու ազնվականությունը հայկական խոհանոցի ու երգի: 

- Անհաջողությունների մասին ոչ ոք խոսել չի սիրում, բայց գուցե խախտեք ավանդույթը: Կարո՞ղ եք ներկայացնել քեյսեր (առանց պատվիրատուներին նշելու), երբ թվում էր, որ համագործակցությունը կայանալու է, սակայն հակառակն է տեղի ունեցել:

- Երկու դեպք ենք ունեցել, երբ պայմանագրի միակողմանի լուծում ենք նախաձեռնել: Երկուսը հարյուրից: Երկուսի դեպքում էլ պատճառը ընկերության աշխատակցի կամ մասնագիտական գործունեության հանդեպ ցուցաբերած անհարգալից վերաբերմունքն է եղել: Երբ հնչում է «ով վճարում է, նա էլ պատվիրում է երաժշտությունը» ժանրի գռեհկաբանություն, նման դեպքերում անհրաժեշտ է տեղում ընդհատել հանդիպումն, ու խնդրել Հայաստանի շատ սիրված ու հայտնի գործարարներին լքել գրասենյակը: Ըստ երեւույթին, ցանկացած հարց կարելի է քննարկել, բացառությամբ հարգանքի եւ արժանապատվության սակարկությունների:

- Ձեր պատվիրատուների մոտ 1/3-ը Հայաստանից չէ՝ ԵՄ երկրներ, MENA տարածաշրջան, ԱՊՀ երկրներ: Հասկանում եմ, որ աշխարհը գլոբալ է դարձել, բայց միշտ կարծել եմ, որ հաղորդակցությունների ոլորտում եթե ոչ պարտադիր, ապա ցանկալի է գտնվել պատվիրատուի հետ «նույն տարածքում»՝ տարբեր նյուանսները հասկանալու եւ դրանք հաշվի առնելու համար: Տեղական փորձառության բաղադրիչը ինչպե՞ս եք լուծում:

- «Տեղական փորձառությունը», ըստ էության, լեզվի ու տեղացիների սովորույթների տիրապետումն է, որովհետեւ մշակույթը, լայն իմաստով, կամ գոնե ինչպես Էմիլ Դյուրկհայմն է ձեւակերպում, տեղացիների սովորույթների արտահայտումն է: Դյուրկհայմին հակադրենք Մարկ Օժեի «non-place»-ով, որը գլոբալ աշխարհի անձնագիրն է մեկ բառով: Non-place-ը սուրճի ցանցային բրենդերն են, հյուրանոցը, օդանավակայանի տերմինալը, երբ չտիրապետելով լեզվին կամ առաջին անգամ հայտնվելով այդ վայրում, միեւնույն է դու երաշխավորված նույնական փորձառություն ունես, գիտես ինչպես օգտվել, նավիգացիա անել: Սա մոտավորապես այն է, ինչի վերաբերյալ 2000-ականներին ցույցեր էին լինում` թե բա «դեմ ենք գլոբալիզացիային», հետո աննկատ անցան-գնացին: 

Ուզում եմ սրանով արձանագրել, որ, ցավոք կամ բարեբախտաբար, ժամանակակից բիզնեսը «non-place» է: Բիզնեսի սուբյեկտը` ինձ նման մարդիկ, ովքեր նախագծեր են իրականացնում տարբեր երկրներում, խոսում են բիզնեսի մեկ լեզվով` արեւմտյան կրթությամբ, Oxford-ի հեղինակության կառավարման framework-ով, բիզնեսի արդյունավետության գնահատման նույն մետրիկաներով եւ այլն: Իսկ բիզնեսի օբյեկտը` մարդիկ, սպառողները, կորցրել են մշակութային առանձնահատկությունները: Մշակույթը մնացել է տեղերում, որը սոցիալական վակուումի մեջ է, ինտերնետին միացում չունի: 

Այսպիսով, «տեղական առանձնահատկությունները» մեռել են որպես կատեգորիա, եւ հանրային կարծիքի ու շուկայի գնահատման հետազոտությունները ֆենոմենալ կերպով սկսում են սպառողականության մասին նույնական արդյունքներ արձանագրել տարբեր երկրներում: Իհարկե, ոչ ոք չի չեղարկել սոցիալական կապիտալի եւ ծանոթությունների գործոնը գլոբալ բիզնեսում: Բայց սա հարցի լրիվ այլ կողմն է: 

- Քանի որ աշխատում եք նաեւ այլ շուկաներում, կարծում եմ, նկատած կլինեք, թե որոնք են մեր եւ «իրենց» բիզնեսների վարքագծի հիմնական տարբերությունները:

- Հայերն ու հայկական բիզնեսը բանավոր մշակույթի կրողներ են: Կհիշեք, երթուղայինի վրա գրված է «Զեյթուն-Կայարան», դուռը բացում են ու վարորդին հարցնում` «Վարպետ, Կայարան գնում ես»: Հայաստանում բիզնեսները սիրում են դեմ առ դեմ հանդիպումներ, անվերջ խոսել, գրված ֆայլերը չեն կարդում, կարեւոր են համարում, որ գրվածը բանավոր ներկայացնես: Ֆունդամենտալ տարբերությունը սա է: Ի դեպ, Միջին Արեւելքի երկրներում էլ է այսպես: Եվ, իհարկե, ամենաքայքայիչը հայերի բանավոր մշակույթի ձայնային հաղորդագրություններով բիզնես պրոցեսներև կառավարելն է, թվեր ու հանգամանքներ փոխանցելը: Այնինչ, որքան հարցեր կկարգավորվեին, եթե բացեին համակարգիչը ու հստակ ձեւակերպեին խնդիրը` մեկ էլեկտրոնային նամակով: Գործի մեծ մասը արված կլիներ: 

- ԱԲ-ն հաստատ այս տարվա ամենաշատ հիշատակվող թեման է: Մի կողմից, կարծիք կա, որ ստեղծարար ոլորտներին, ինչպիսին մերն ու ձերն է, դեռ մեծ վտանգ չի սպառնում, քանի որ մեքենաները կարող են հսկայական ծավալի «հում նյութ» մշակել եւ լուծումներ առաջարկել, սակայն ստեղծագործել չեն կարող: Կա նաեւ այլ կարծիք՝ եթե ընկերությունը ստիպված չէ շատ բարդ կամ ճգնաժամային հաղորդակցության հետ կապված խնդիր լուծել, հանգիստ կարող է ապավինել ԱԲ առաջարկած լուծումների վրա եւ մասնագետներ չներգրավվել: Դուք ի՞նչ կարծիք ունեք:

- Եթե ԱԲ-ն մեքենայական ուսուցման ոլորտում անցած տարի Նոբելյան մրցանակ ստացած Ջեֆրի Հինթոնի նկարագրած սցենարով է զարգանում, ուրեմն, կյանքը վայելենք հիմա, որովհետեւ գուցե սա վերջն է (ժպտում է-խմբ.): 

Առայժմ գեներատիվ ԱԲ-ն օգնում է մեխանիկական շատ գործառույթներ փոխարինել նաեւ մեր ոլորտում: «Քամուն հակառակ թքելու» անհրաժեշտություն չկա. խմբագրումներ, տվյալների ստուգումներ, շատ գործառույթներ կարելի է հեշտորեն ինտեգրել. գրագետ մասնագետի համար հարմար գործիք է: Հիմարի ու նրա շրջապատի համար` իսկական գլխացավանք, որովհետեւ ստեղծագործական տեսանկյունից ԱԲ-ն դեռեւս գրագողությամբ է զբաղված եւ գաղափարների, տեքստերի ու բովանդակության ծաղկաքաղ է անում: Արդյունքում պիտի կրկնակի ստուգես ստացած ամեն ֆայլ, որպեսզի անզգուշաբար պլագիատի հրապարակողը չդառնաս` իր իրավական հետեւանքներով: ԱքսելՄոնդրիանում մենք արդեն ԱԲ կիրառության եւ դրա սահմանափակումների քաղաքականություն ունենք, այն հրապարակային է: 

Ի դեպ, արդեն ունեցել ենք դեպք, երբ մեզ ճգնաժամային հաղորդակցության համար դիմել են` ԱԲ գրագողությամբ առաջացած խնդրի շրջանակում: Ներմուծող ընկերությունը Հայաստանում իր կողմից ներկայացվող հայտնի բրենդի սոցիալական էջերի վարումը պատվիրակել էր ֆրիլանսերների մի խմբի, վերջիններս էլ ԱԲ-ով գեղեցիկ տեքստեր էին հրապարակել, ինչպես շատերն են անում: Դա շարունակվել էր այնքան, մինչեւ մի օր բրենդի մրցակիցը հենց բրենդին դատի էր տվել` անբարեխիղճ մրցակցության եւ պլագիատի համար: 

Նախօրեին մի հանրային դասախոսության էի հրավիրված եւ այս թեմայով երկար խոսեցինք: Փորձում էի ուսանողներին փոխանցել, որ ԱԲ-ն ձեր թշնամին չէ, վախենալ պետք չէ: Ձեր թշնամին միջակությունն է:  

- Հաղորդակցությունը պիտի ճաշակ ու նախադեպ ձեւավորի՞, թե կոնկրետ խնդիր լուծի, օրինակ, վաճառքի կամ շուկայական առաջխացման: Եվ արդյոք հնարավո՞ր է համատեղումը:

- Դեյվիդ Փրելը մի հանճարեղ էսսե է գրել` The Microwave Economy (Միկրոալիքային տնտեսություն), որտեղ ասում է, որ մարդկանց կյանքը լավացել է, որովհետեւ 5 րոպեում կարող ես տաքացնել ու վայելել ամենաբարդ ռեստորանային ուտեստը, չծախսես դրա համար մեծ գումար ու ժամանակ: Եվ իրոք: Այսօր ողջ ռեսուրսն ու էներգիան կենտրոնացած է աշխարհն ավելի «էժան» դարձնելու համար` ավելի «ֆունկցիոնալի» փոխարեն, կամ ավելի « տարբերվող» դարձնելու` ավելի «իմաստալիցի» փոխարեն: 

Առաջընթացի անվան տակ հնաբանություններ են համարվում արվեստը, պոեզիան, ռիթմը: Գեղեցկությունը համարվում է իռացիոնալ, ոչ չափելի: Բիզնեսները ուզում են թվերով խոսել: 

«Ինձ տարբերություն չկա էկրանին շան արտաթորանք ցույց կտաք, թե ինչ. կարեւորը, որ վաճառքներ լինեն». ինձ մի անգամ ասել է հայտնի բիզնեսմեններից մեկը` իր մարքեթինգային խնդիրը ձեւակերպելիս: Ես համարեցի, որ ինքը արդյունքի տերն է, մեր խնդիրն է` իր ձեւակերպած խնդիրը լուծելով թույլ չտալ, որ «արտաթորանքը» ներկայացվի որպես արշավ: Մեր մասնագիտական պարտավորությունն է մտածել կադրի կամ պատմության հետեւանքի մասին, արժեւորել մարդուն, ոգեշնչել, իմաստավորել: 

Երբեք բիզնեսը չի ասելու` եկեք էսթետիկական բաներ անենք, ուրախանանք, ու այսքանով ավարտենք մեր գործունեությունը:  Կարճամիտ բիզնեսները վաճառքներ են ուզում, ռազմավարական մտածող բիզնեսները ցանկանում են կենսունակ գաղափարներ, պատմություններ ու իդեալներ ստեղծել` բիզնեսի շարունակականության համար: ԱքսելՄոնդրիանում մենք փորձում ենք համբերատար լինել եւ ճանապարհ անցնել այն բիզնեսների հետ, ովքեր խաղում են ոչ թե մեկ գոլ խփելու, այլ առաջնությունում նորից ու նորից հաղթելու համար: 

- Քանի որ տարին ավարտվում է, չեմ կարող չտալ ավանդական հարցը՝ ինչպե՞ս եք «տարին փակում»: Որո՞նք եք համարում 2025-ի հիմնական ձեռքբերումները եւ որոնք են 2026-ի համար նախանշված ծրագրերը:

- Գրեթե միշտ ասում ենք՝ «այս տարի ամենածանր էր»: Հետո գալիս է հաջորդ տարին ու նորից տարեվերջին ասում ենք, որ այդ տարի ամենածանրն էր: 2025-ի ամենամեծ ձեռքբերումն այն էր, որ ողջ մնացինք (ծիծաղում է-խմբ.): 21 բարդ նախագիծ ենք իրականացրել մեկ տարում. մեզ հանգիստ է պետք եւ 2026-ի համար` առողջություն: Երեք pro bono նախագծեր ունենք 2026-ին. Տիրոջից ուժ ու հաստատակամություն եմ խնդրում, որ կարողանանք կյանքի կոչել: 

Շուշան Հարությունյանի հետ զրուցել է Արա Թադեւոսյանը