Աստղիկ Դավթյանը 2013 թվականին հիմնել է BelleAnge բրենդը, որը ներկայացնում է տոնական զգեստներ 0-ից 12 տարեկան աղջիկների համար: 37-ամյա Աստղիկը մանկուց երազել է հագուստի դիզայներ-մոդելավորող դառնալ, սակայն երազանքը հաջողվել է իրականացնել միայն մայրության խնամքի արձակուրդում գտնվելու ժամանակ: Զգեստները սկսել է վաճառել օնլայն, իսկ 2018 թվականից Մամիկոնյանց փողոցում բացել է խանութ-սրահ:

Կարը՝ մտքերն արտահայտելու միջոց

Կարելն ինձ համար միշտ հոբբի է եղել, ու ես ոչ թե հենց կարելու գործընթացն եմ սիրում, այլ իմ մտքերը կարի միջոցով արտահայտելը: Իմ պատկերացրած զգեստը որեւէ դերձակ երբեւէ չի կարողացել ստանալ, ու ես ստիպված ինքս եմ կարել՝ դպրոցական տարիքից սկսած:

[[gallery1]]

Ինքնուս եմ, փոքրուց տանը տեսել եմ, թե ինչպես են կարում, ու սովորել եմ: Կարի մեքենա տանը միշտ է եղել՝ ինչպես ցանկացած կենցաղային իր:

Երբ մտածում էի դիզայներ-մոդելավորող դառնալու մասին, ընտանիքս թերահավատորեն էր վերաբերվում: Հայրս կարծում էր, որ դա առանցքային մասնագիտություն չէ, ու ցանկանում էր, որ ես բժիշկ դառնամ: Արդյունքում, ժամանակավորապես մոռացա մոդելավորող դառնալու երազանքիս մասին եւ ընդունվեցի Երեւանի Բրյուսովի անվան պետական լեզվահասարակագիտական համալսարանի «Երկրագիտություն» բաժինը (ֆրանսերենով):

Հոբբիից դեպի բիզնես

2006 թվականին համալսարանն ավարտելուց հետո հիմնականում թարգմանչական գործով եմ զբաղվել:

[[gallery2]]

Ընթացքում միշտ կարել եմ ինձ համար, այն, ինչ չեմ գտել խանութում, ինքս փորձել եմ ստանալ: Նաեւ քույրիկիս ու ընկերուհիներիս համար եմ կարել. նրանք նույնիսկ հերթ էին կանգնում, թե այդ շաբաթ ում համար եմ կարելու (ծիծաղում է - խմբ.): Սակայն այդ ամենն իմ հաճույքի համար էի անում ու երբեւէ չէի մտածում, որ ապագայում այս գործը կշարունակեմ:

Երբ ամուսնացա ու աղջիկս ծնվեց, ժամանակս արդեն սահմանափակվեց, ու ես այլեւս չէի կարող որեւէ լուրջ հաստատությունում մասնագիտությամբ աշխատել: Այդ ժամանակ էլ հենց ծագեց հոբբին բիզնեսի վերածելու գաղափարը։

[[gallery3]]

Առաջին ներդրումս 9000 դրամ է եղել, որ նպատակային առանձնացրել եմ բիզնեսի համար ու գնել եմ կտորներ եւ թելեր: Զգեստը պատրաստ լինելուց հետո Ֆեյսբուքում էջ եմ բացել ու տեղադրել նկարը, արձագանքներն անմիջապես ստանալուց հետո շարունակել եմ կարել վաճառքի համար:

Հրեշտակների հագուստ

2013-ին դեռեւս չէին ողջունում հայկական արտադրանքն ու, ցավոք, թերահավատորեն էին մոտենում տեղական բրենդներին, այդ պատճառով որոշեցի ֆրանսերեն անվանում ընտրել՝ հատկապես, որ այն ինձ հոգեհարազատ լեզու էր:

[[gallery4]]

Ուզում էի հրեշտակային մի բան ընտրել, արդյունքում բրենդն անվանեցի BelleAnge, որը թարգմանաբար հենց սիրուն հրեշտակ է նշանակում: Այդ բառակապակցությունը միացրել եմ, գրության ձեւը փոփոխել ու բրենդի հնչեղ անվանում ստացել:

Տեսականին

Ի սկզբանե, զգեստներ կարել եմ մեծ աղջկաս համար՝ հիմնականում առօրյա ոճի: Բայց երբ ծնվեց երկրորդ աղջիկս, ես նրան ավելի շատ նուրբ ու աղջկական զգեստների մեջ պատկերացրի ու թիթիզ, տոնական զգեստներ սկսեցի կարել:

Քանի որ այդ տարիներին Հայաստանում նման տոնական զգեստների պահանջարկ իսկապես կար, որոշեցի կենտրոնանալ հենց շքեղ զգեստների վրա ու տարբերվող տեսականի առաջարկել:

[[gallery5]]

Հետագայում, ըստ պահանջարկի, ավելացրի նաեւ առօրյա հագուստ, ինչպես նաեւ պայուսակներ, աքսեսուարներ, մազակալներ:

Սկզբում մեծահասակների համար էլ էի հագուստ կարում՝ ըստ պատվերի, սակայն հետագայում կենտրոնացա միայն մանկականի ուղղությամբ:

[[gallery6]]

Մոտ մեկ տարի օնլայն եմ աշխատել, այնուհետեւ վարձակալել եմ փոքրիկ ու անշուք տարածք, որ այլեւս տանից չաշխատեմ ու կարողանամ հաճախորդների հետ անմիջական շփման մեջ լինել:
Դրանից հետո ամեն տարի ավելի լավ սրահ եմ տեղափոխվել, իսկ արդեն 2018-ից Մամիկոնյանց փողոցի վրա բացել եմ խանութ-սրահ, որտեղ ե՛ւ տեսականին ենք ցուցադրում, ե՛ւ կարում:

Թիմը

Մինչեւ 2018 թվականն ամեն ինչ միայնակ եմ կազմակերպել՝ կտորի ընտրություն, կար, մոդելավորում, հաճախորդների հետ շփում, վաճառք։ Շատ օգնել է նաեւ ամուսինս՝ ինձ հավատալու եւ բոլոր տեխնիկական գործերն իր ուսերին վերցնելու տեսանկյունից:

[[gallery7]]

Սակայն նման ընդարձակ խանութ տեղափոխվելուց հետո արդեն թիմ էր հարկավոր, ուստի առաջարկեցի քրոջս դուրս գալ իր աշխատանքից ու միանալ ինձ: Քույրիկս այստեղ գործնական մասով 70%-ի պատասխանատուն է, ու ես շատ ուրախ եմ, որ իմ թիմում նման վստահելի մարդ ունեմ:

[[gallery8]]

Աշխատանքի եմ ընդունել նաեւ խորհրդատու-սպասարկողի: Այժմ թիմում երեք հոգի ենք:

Մանր քայլերով

Ես երբեւէ մեծ ռիսկերի չեմ դիմել բիզնեսն ընդլայնելու համար. այն, ինչ վաստակել եմ աշխատածով, ներդրել եմ գործի մեջ ու մանր քայլերով առաջ գնացել: Տուժել եմ միայն ժամանակի առումով, քանի որ, եթե հենց սկզբից մեծ ներդրում արվեր, խանութն ավելի շուտ կբացեի:

Նման փոքր քայլերով զարգանալը նաեւ ցույց է տալիս, որ բիզնեսը կայուն է, ու բրենդը սիրվել է հաճախորդների կողմից: Իսկ վերջին երկու տարվա մարտահրավերները, որոնք մեզ հաջողվում է հաղթահարել ու բիզնեսը չփակել, խոսում է միայն մեր հաջողությունների մասին:

[[gallery9]]

Գործում կայունությունը ես զգացել եմ այն պահից, երբ առաջին ամսվա վարձակալության գումարն ինքնուրույն կարողացել եմ վճարել եկամուտից:

Ճանաչելիություն

Գովազդի ու բրենդի ճանաչելիության վրա շատ ժամանակ ու գումար չենք ծախսել, հիմնականում զբաղվել ենք ստեղծելով: Մայրիկները տեսել են մեր զգեստը որեւէ երեխայի հագին ու ցանկացել են իրենք էլ ունենալ, այդպես մեկը մյուսին տեղեկացնելով, մեզ դիմելով, դարձել են մեր հավատարիմ հաճախորդները:

[[gallery10]]

Տարվա ընթացքում աշխատում ենք ամենաքիչը երկու ցուցադրություն կազմակերպել ու ներկայացնել մեր զգեստները: Երբեմն էլ համագործակցում ենք որոշ կազմակերպությունների հետ ու տրամադրում մեր զգեստները ցուցադրության՝ իրենց կազմակերպած միջոցառումների համար:

Գնային առումով մեր տեսականին շատ տարբեր է, տոնական զգեստների արժեքը սկսվում է 12 000 դրամից և կարող է հասնել մինչեւ 160 000-ի: Գինը կախված է կտորի տեսակից, դիզայնից, աշխատանքի ծավալից։

[[gallery11]]

Ունենք մեր հստակ մոդելները, բայց պարբերաբար տեսականին թարմացնում ենք:

Անհատական պատվերներ չենք ընդունում. չափսի խնդրի դեպքում՝ կարում ենք հաճախորդի ուզած չափսով նորը, եթե այդ կտորները դեռեւս առկա են:

[[gallery12]]

Հաջողության գրավականները

Իմ հաջողության թիվ մեկ գրավականն աշխատասիրությունն է, որովհետեւ իսկապես եղել են օրեր, որ բառիս բուն իմաստով 24 ժամ աշխատել եմ: Ափսոսում եմ միայն, որ այդ ժամանակը «խլում եմ» իմ երեխաներից:

Հաջողության գրավական է նաեւ իմ մեծ սերն այս գործի նկատմամբ. անընդհատ ուզում եմ նոր մոդել ստեղծել, զարմացնել ու գոհացնել հաճախորդներին:

[[gallery13]]

Դեռեւս աճի տեղ ունենք։ Ձգտում եմ հասնել այն օրվան, որ ես միայն մոդելավորմամբ ու ստեղծագործելով զբաղվեմ, իսկ մնացած աշխատանքները համակարգեն թիմի մյուս անդամները:

Հեղինակ՝ Ամալի Խաչատրյան
Նախագծի ղեկավար՝ Տաթեւ Հովհաննիսյան
Լուսանկարները՝ Էլեն Գասպարյանի

«Զրոյից» շարքի մյուս նյութերը

***
 
2021թ. մարտին չորս երիտասարդ կին հիմնել են Pangolin բրենդը, որը ներկայացնում է հայկական արտադրության մանկական հագուստ: Բիզնես հիմնելու գաղափարը ծնվել է Արցախյան պատերազմի թեժ օրերին, երբ ակտիվ քննարկվում էր թուրքական ապրանքներից հրաժարվելու պահանջը: Շատ կարճ ժամանակում բիզնեսը զգալի հաջողություններ է գրանցել, եւ թիմին միացել է եւս մեկ դերձակ՝ Արցախի Հադրութ շրջանից:
 
Սկիզբը տրվեց սրճարանում
 
Գայանե Մալիշենկո, 32 տարեկան. 2020 թվականի հոկտեմբերին պատահական նույն սրճարանում էինք հավաքվել ես, ընկերուհիս՝ Անին, ու երկու քույրերս: Զրուցում էինք թուրքական ապրանքների մասին, ակտիվ քննարկում, թե ինչու ենք Թուրքիայից այդքան շատ ապրանք ներմուծում, եթե գոնե հագուստը կարող ենք Հայաստանում արտադրել:

[[gallery1]]

Երբ թուրքական ապրանքների ներմուծումը Հայաստան արգելվեց, արդեն մտածեցինք, որ ինքներս մի բան պետք է անենք իրականությունը փոխելու համար: Ֆինանս չունեինք, թիմում գրեթե բոլորս անգործ էինք, մտածում էինք՝ ինչ անենք, որ քիչ գումարով սկսենք: Մի քանիսս տուրիզմի ոլորտում էինք աշխատում, ու COVID-19 համավարակի պատճառով կորցրել էինք մեր գործը:
 
Եվ քանի որ չորսիցս երկուսը երեխա ունեն ու լավ գիտեն Հայաստանում երեխայի համար հագուստ ձեռք բերելու խնդիրները, կենտրոնացանք մանկական հագուստի վրա:

Դերերի բաշխում

Մարիաննա Մալինշենկո, 38 տարեկան. Տարիներ առաջ քրոջս՝ Գայանեի հետ հիմնել ենք տուրիստական ընկերություն, որը համավարակի պատճառով մեծ վնասներ է կրել ու այս պահին չի գործում: Ուստի մեկ տարի ես աշխատանք չունեի:
 
Փնտրում էի քիչ ներդրումով, ռեալ գործ, որ այս պահին սկսեմ ու գումար վաստակեմ: Հենց դա էլ պատճառ դարձավ, որ մանկական հագուստ արտադրելու գաղափարի շուրջ շատ արագ կողմնորոշվենք ու սկսենք:

[[gallery2]]

Շուկային ծանոթանալու համար հանդիպեցինք մասնագետների հետ ու հասկացանք, որ եթե մեզնից գոնե մեկն այս գործից գիտելիք չունենա, առաջ չենք գնա: Սկսեցինք գործում կիսել պատասխանատվություններն ու բաշխել դերերը. ինձ բաժին ընկավ կար սովորելը, որովհետեւ այդ պահին ֆիզիկապես ամենաազատը ես էի:
 
Մինչ այս գործը խաղալիքներ եմ ձեռքով կարել, քրոջս՝ Ալբինայի ու մայրիկիս հետ ձեռագործ փափուկ խաղալիքների բիզնես ունենք: Բայց կարի մեքենայով կարել չգիտեի, ու պարզվեց՝ ձեռքով ու մեքենայով կարելը շատ տարբեր բաներ են: 2021-ի սկզբից սկսեցի դասընթացների հաճախել։
 
Ոճայինը դարձնել հասանելի
 
Ալբինա Մալիշենկո, 36 տարեկան. Որոշեցինք մանկական հագուստ արտադրել, որը մատչելի ու ոճային կլինի: Ես էլ, Մարիաննան էլ երկու երեխա ունենք, ու չափազանց դժվար ենք նրանց համար հագուստ ընտրում:
 
Մենք ցանկանում ենք մանկական ոճային հագուստ ստեղծել՝ պաստելային գույներ, կոտրած երանգներ, եթե գունավոր հագուստ, ապա ծաղկային տարրեր։ Նման հագուստ Երեւանի խոշոր առեւտրի կենտրոններում կա, բայց արժեքը բավական բարձր է:

[[gallery3]]
 
Սկզբնական փուլի համար գործընթացը որոշեցինք կազմակերպել մեր տանը: Մարիաննան կարում է տանը կամ դասընթացի տեղում, ես էլ լուսանկարներն եմ անում:

Մասնագիտությամբ երաժիշտ եմ, նաեւ 10 տարի է՝ լուսանկարչությամբ եմ զբաղվում: Նկարահանումներն անում եմ մեր տան սիրելի պատի մոտ, իսկ մոդելները հենց մեր ու ծանոթների երեխաներն են, որոնց հետ աշխատելը շատ հեշտ է:

[[gallery4]]
 
Բիզնեսի անվանումը նույնպես շատ արագ ենք որոշել. ուզում էինք երեխաների հետաքրքրությանը մոտ մի բան լինի: Մի շարք տարբերակներից ընտրեցինք Pangolin-ը (պանգոլին/թեփամորթ)՝ հազվագյուտ, յուրահատուկ կենդանի, որը քիչ հայտնի է ու ոչնչացման եզրին:

Լոգոն ես եմ ստեղծել. ճանաչում էինք պրոֆեսիոնալ դիզայներների, սակայն նրանց դիմելու համար բավական գումար էր անհրաժեշտ, որը չունեինք: Քանի որ արդեն ամեն ինչ կազմակերպել էինք ու ներկայանալու համար մնում էր միայն լոգոն, որոշեցինք դա էլ ինքներս անել, հետո վերաբրենդավորել:
 
Հագուստի մոդելավորումը որոշում ենք ես ու Մարիաննան:
 
Միանգամից՝ «բում»
 
Անի Հովհաննիսյան, 30 տարեկան. Մի ամիս առաջ ենք Facebook-ում հիմնել բիզնես էջը: Հենց Pangolin-ի մասին հայտարարեցինք մեր անձնական էջերով, էջի հավանումներն ու պատվերներն անսպասելիորեն գերազանցեցին մեր ակնկալիքները:

[[gallery5]]

Սկզբից էլ պատկերացնում էինք, որ ամեն ինչ լավ է ընթանալու, բայց այդ ամենը մեր պատկերացրածից շատ ավելի արագ տեղի ունեցավ: Pangolin-ը ներկայացնելուց ընդամենը մեկ ժամ հետո ստացել ենք առաջին պատվերը, ու մինչեւ հիմա օր չկա, որ պատվեր չունենանք:
 
Ներկայացված ենք Facebook-ում եւ Instagram-ում, շուտով կունենանք նաեւ մեր կայքը, որը նվեր ենք ստանալու ընկերների կողմից: Դեռ նաեւ շատ քիչ գումար ենք ծախսում գովազդի վրա:
 
Մարքեթինգով զբաղվում ենք ես ու Գայանեն. ստացվում է՝ Մարիաննան ու Ալբինան ստեղծագործում են, մենք՝ վաճառում:

[[gallery6]]
 
Շատերը նաեւ մեզ համագործակցության առաջարկ են արել, մարզերի խանութներում հնարավոր է շուտով ներկայացնենք Pangolin-ը: Ամենախոշոր առաջարկը ստացել ենք ռուսաստանյան Wildberries առցանց խանութից։ Պայմանավորվել ենք առաջիկայում մեծ քանակությամբ զգեստներ ուղարկել Ռուսաստան՝ Wildberries-ով վաճառելու համար:

[[linked-news19686]]

Առաջարկում ենք մինչեւ 14 տարեկան մանկական հագուստ։ Առայժմ միայն աղջիկների համար ենք կարում, տղաների հագուստի մոդելավորումը դեռ չենք հասցնում անել, բայց առաջիկա ծրագրերի թվում է։ Ունենք մեր մոդելները, ճշտում ենք չափսերն ու պատվերն ընդունում։ Պատրաստում ենք մեկ շաբաթում:
 
Լրացնելով միմյանց
 
Մարիաննա. Ռուսաստանի մեծ պատվերը ստանալուց հետո «խառնվեցինք իրար» ու սկսեցինք նոր դերձակ փնտրել: Թիմին առաջարկեցի նույն մոդելային գործակալությունում սովորող աղջկան ընդգրկել:

[[gallery7]]
 
Ծովինար Գյոզալյանը 19 տարեկան է՝ Արցախի Հադրութի շրջանից։ Նա Արցախի պետական համալսարանում թարգմանչական գործ էր սովորում, պատերազմի պատճառով սակայն տեղափոխվել է Երեւան ու դադարեցրել ուսումը: Որոշել է կար սովորել, աշխատել:
 
Ծովինարն ամեն ինչ գրում է ու կարն ըստ դրա անում, իսկ ես կարում եմ աչքաչափով ու հիշողությամբ, ուստի մենք իրար շատ լավ լրացնում ենք: Ես ու Ծովինարը դեռեւս դասընթացը չենք ավարտել. միասին աշխատում, միասին սովորում ենք:

[[gallery8]]
 
Երբ բիզնես ես սկսում, պետք է պատրաստ լինես, որ ամեն ինչ քայլ առ քայլ է առաջ գնալու, սակայն այս բիզնեսում մենք անմիջապես այնքան լավ ենք իրար ձուլվել, որ ոչ մեկիս գործն առանց մյուսի առաջ չի գնում:
 
Ներդրումներն ու քրաուդֆանդինգը
 
Անի, Գայանե. Ցանկացած ծախս բաժանում ենք չորսիս միջեւ, նույնիսկ կարի դասընթացների գումարն ենք կիսում:

[[gallery9]]
 
Փորձել ենք դիմել դրամաշնորհային ծրագրերի, բայց հասկացել ենք, որ որեւէ մեկը մեզ չի աջակցելու, ու ամեն ինչ ինքնուրույն պետք է կազմակերպենք:

Ամբողջը մեր ուժերով ենք անում, «ծերը ծերին հասցնելով», նույնիսկ եղել է՝ մի ամիս Մարիաննան դադարացրել է դասընթացը, որովհետեւ գումար այդ պահին չենք ունեցել:
 
Դասընթացի համար երեք անգամ 50 000 դրամ ենք ներդրել (12 պարապմունքը` 50 000 դրամ), 100 000 դրամ էլ նախնական հումքի վրա ենք ծախսել։ Այս պահի դրությամբ գումարի կեսը, կարծես, հանել ենք: Հիմա ստացած եկամուտը ներդնում ենք գործի մեջ, հումք ենք գնում:

[[gallery10]]
 
Այս պահին մեզ անհրաժեշտ է մաքրակարի մեքենա, տանը ունենք կարի մեքենա, բայց այն մաքրակար չի անում։ Մարիաննան մինչեւ հիմա ստիպված է դասընթացի տեղում մաքրակար անել:

Այդ մեքենան գնելու համար քրաուդֆանդինգ արշավ ենք սկսել ու մեր ծանոթներից աջակցություն խնդրել, նաեւ առաջարկել՝ օգնելու դեպքում ստանալ 10% զեղչ հետագա գնումների ժամանակ: Այդ մեքենայի համար մեզ անհրաժեշտ է 260 000 դրամ, դեռեւս ամբողջ գումարը չենք հավաքել:
 
Առաքում՝ ամենուր
 
Գայանե. Մեր արտադրանքի գինը տատանվում է 7000-ից 15 000 դրամի սահմաններում։

[[gallery11]]
 
Հայաստանում առաքում ենք ամենուր եւ անվճար. մեզ համար կարեւոր է կենտրոնանալ ոչ միայն Երեւանի, այլեւ մարզերի վրա: Ուզում ենք մեր հագուստը մարզերում եւս գույներ ավելացնի:
 
Երեւան քաղաքը շատ լավ գիտեմ. ինքս եմ առաքում, իսկ մարզեր փոստով ենք ուղարկում:

[[gallery12]]
 
Գաղափար, մոտեցում, ցանկություն
 
Ալբինա. Մեզ համար շատ կարեւոր է՝ ամեն ինչ ինքնուրույն անել ու ոչ մի տեղից գաղափար չվերցնել: Կարծում ենք՝ մեր բիզնեսի հաջողության պատճառներից են մեր տարբերվող մոդելներն ու գեղեցիկ նկարները, որովհետեւ այժմ հայկական հագուստ շատ են արտադրում, բայց քչերն են ճիշտ ներկայացնում իրենց արտադրանքը:
 
Մեր հաջողության գրավականը նաեւ հենց մենք ենք. բոլորս շատ տարբեր ենք՝ տարբեր կրթություններով ու բազմազան հմտություններով, որոնք էլ փորձում ենք համատեղել մեկ բիզնեսի շրջանակում:

[[gallery13]]
 
Անի. Եթե ունես գաղափար, որը բոլորի շահերից է բխում, անհնար է այդ բիզնեսը չհաջողվի: Վստահ եմ՝ եթե մենք «ավել ու սավոկ» արտադրեինք ու դրա մեջ գաղափար դնեինք, հաստատ կվաճառեինք:
 
Ինչո՞ւ հագուստի նման հասարակ բանը չենք արտադրում ու ներկրում ենք Հայաստան, ինչո՞ւ բոլորին հասանելի չէ գեղեցիկ ու նորաոճ մանկական հագուստը, ինչո՞ւ պետք է այլ երկրից պատվիրել ու երկար ժամանակ սպասել այն ստանալու համար:
 
Գայանե. Բոլորս չէ, որ ուզում ենք հեռանալ Հայաստանից, եթե մենք ուզում ենք մնալ այս երկրում, ուրեմն մեր միջավայրը պետք է հարմարեցնենք մեզ ու ստեղծենք այն, ինչ ուզում ենք ունենալ:

[[gallery14]]
 
Մեր ապագա ծրագրերի թվում է խանութ եւ գործարան հիմնելը: Եթե ֆինանս ունենանք, շատ պատվերներ ու մեծ թվով դերձակների պահանջ, ապա Արագածոտնի մարզի համայնքներից մեկում հնարավոր է՝ գործարան ունենանք եւ բնակիչներին զբաղվածություն ապահովենք: Արագածոտնի մարզպետարանի հետ քննարկել ենք, պատրաստ են աջակցել մեր գաղափարին ու համայնքային տարածք տրամադրել արտադրությունը կազմակերպելու համար։
 
Հեղինակ՝ Ամալի Խաչատրյան
Նախագծի ղեկավար՝ Տաթեւ Հովհաննիսյան
Լուսանկարները՝ Էմին Արիստակեսյանի
 
«Զրոյից» շարքի մյուս նյութերը

***

Ռուզաննա Մինասյանը 2019 թվականին հիմնել է Avenue Decor բրենդը, որը ներկայացնում է հայկական արտադրության սփռոցներ, բարձեր, անկողնային պարագաներ ու փափուկ կահույքի ծածկոցներ: Երկար տարիներ վաճառքի մասնագետ աշխատելուց հետո 30-ամյա Ռուզաննան որոշել է հիմնել սեփական բիզնեսը: Կարուձեւի հետ կապ չունեցող գործարար կինը կազմակերպում է արտադրության ամբողջ գործընթացն ու համագործակցում Կապանում աշխատող դերձակների հետ:

Երազելով սեփականի մասին

Սովորել եմ Վ. Բրյուսովի անվան պետական լեզվահասարակագիտական համալսարանում, առաջին մասնագիտությամբ լեզվաբան-թարգմանիչ եմ, երկրորդ մասնագիտությամբ՝ հանրային կապերի եւ հաղորդակցման մասնագետ:

[[gallery1]]

2012-ից տեղական խոշոր ընկերություններից մեկում աշխատել եմ որպես վաճառքի մասնագետ. սկսել եմ սպասարկման կենտրոնից, հետագայում տեղափոխվել կորպորատիվ վաճառքների բաժին: Աշխատանքի վայրում շատ հաճախ բիզնես թրեյնինգներ եմ անցել, ինքս էլ երբեմն դասընթացներ վարել։

Աշխատանքի այս ակտիվ տարիներին էլ հենց ծագել է սեփական բիզնես հիմնելու եւ իմ ստեղծած արտադրանքի վաճառքով զբաղվելու ցանկությունը։

Բիզնես գաղափարը պատահական է ծնվում

Ի սկզբանե վաճառք չեմ սիրել, թեեւ մեր ընտանիքում բիզնեսը միշտ եղել է: Հորս մահից հետո մայրս ինժեներական աշխատանքից դուրս է եկել ու 90-ականներից սկսել տեքստիլի (հիմնականում վարագույրների) վաճառքով զբաղվել Կապանում:

Մի օր գործընկերուհուս նոր տան համար նվեր էի ուզում պատրաստել, մորս հետ համագործակցող դերձակներին խնդրեցի մի սփռոց կարեն իմ ընտրած կտորով ու ձեւով:

[[gallery2]]

Արդյունքում, գործընկերուհիս նվերն այնքան հավանեց, որ հաջորդ օրն աշխատավայրում բոլորին պատմեց սփռոցի մասին, մյուսներն էլ սկսեցին հետաքրքրվել ու ցանկություն հայտնեցին պատվիրելու:
 
Մտածեցի՝ ինչո՞ւ ոչ, հենց սփռոցից էլ կսկսեմ. թեեւ կարել չգիտեմ, բայց գործի կազմակերպման ամբողջ մասը կարող եմ ինքս անել:

Լրացնելով միջին սեգմենտի բացը

Սփռոցները կամ անկողնային պարագաները սովորաբար տոնավաճառ են հիշեցնում, իսկ դրանց հիմնական գնորդը մայրիկներն են. դժվար է պատկերացնել, որ երիտասարդ աղջիկն ընկերուհու ծննդյան տոնին կարող է նման նվեր անել:

Այս ապրանքատեսակից օգտվող մարդիկ բաժանվում են երկու սեգմենտի՝ տոնավաճառից օգտվողներ եւ Երեւանի կենտրոնի թանկ խանութներից գնում կատարողներ, որոնք պատրաստ են 80 000-դրամանոց սփռոց գնել: Ու քանի որ միջին սեգմենտը բաց էր, որոշեցի նոր մշակույթ բերել շուկա՝ սփռոցներից այնպիսի թրենդային նվեր ստանալ, որը երիտասարդները եւս կցանկանան գնել:

[[gallery3]]

Կապան-Երեւան

Համագործակցում եմ Կապանից երկու դերձակի հետ: Քանի որ մայրս Կապանում դերձակների հետ տարիներ շարունակ աշխատել էր, նրան խնդրեցի ինձ պրոֆեսիոնալ մասնագետներ առաջարկի:

Ունենք վարորդ, որ գրեթե ամեն օր Կապան-Երեւան ճանապարհը կտրում է մեզ համար: Լոգիստիկայի վրա շատ գումար եմ ծախսում. իհարկե, կարող եմ Երեւանում բնակվող մասնագետների հետ աշխատել, ժամանակ ու գումար խնայել, բայց շատ եմ հավանում այս դերձակների աշխատանքը: Բացի այդ, չեմ համարձակվում նրանց զրկել աշխատանքից՝ հատկապես հետպատերազմական շրջանում։

[[gallery4]]

Կտորները ես եմ ընտրում, մոդելավորումն ու դիզայնը նույնպես ինքս եմ անում: Պարբերաբար այցելում եմ նաեւ Կապան ու տեղում աշխատում դերձակների հետ:

Կարելի է ասել՝ բացի կարից, ամեն ինչ ինքս եմ անում՝ հաշվապահություն, բիզնես էջերի առաջխաղացում, հաճախորդների հետ շփում, լուսանկարներ, փաթեթավորում, առաքում: Ինձ շատ օգնում է նաեւ ամուսինս, որը հենց առաջին օրվանից ոգեշնչել ու հավատացել է իմ գաղափարին:

Փաթեթավորումը՝ այցեքարտ

Որոշեցի, որ արտադրանքը պարտադիր պետք է գեղեցիկ փաթեթավորում ունենա, ոճային լինի ու նաեւ հարմար՝ նվիրելու համար: Փաթեթավորումն էլ դարձավ մեր ապրանքատեսակի այցեքարտերից մեկը:

[[gallery5]]

Avenue Decor անվանումը որոշելուց հետո սփռոցների մի քանի տարբերակով մեր տանը լուսանկարներ արեցի ու Ֆեյսբուքում էջ բացեցի:

Հենց բիզնեսը ներկայացրի ու տարածեցի նաեւ իմ սոցիալական էջով, շատ-շատերը սկսեցին հարցնել, պատվիրել. հասկացա՝ բացը շուկայում իսկապես կար:

Սկզբնական շրջանում իմ ու ամուսնուս գործընկերներն էին պատվիրում, հետո անծանոթները շատացան, իսկ կարճ ժամանակ անց հասա այն փուլին, որ ամեն օր պատվեր ունեի:

[[gallery6]]

Հաջողությունը շատ արագ ժպտաց

Գործից աշխատած առաջին 1 մլն դրամն ընդամենը 3-4 ամիս հետո եղավ, որը համընկավ նաեւ Մարտի 8-ի հետ:

Սկսել եմ մինչեւ 200 000 դրամ ներդրումից: Կտորը սկզբում մետրով էի գնում, իսկ հիմնական գումարը ծախսում էի դերձակների, լոգիստիկայի եւ գովազդի վրա: Նախնական ներդրածս գումարն աշխատել եմ ընդամենը մի քանի օրում:

[[gallery7]]

Ստացած եկամուտը հիմնականում ներդրել եմ գործի մեջ, անգամ մեր տան կահույքն ենք փոխել, որ ավելի նորաձեւ կահույքով լուսանկարներ ստանանք:

Գովազդի վրա զգալի գումար եմ ծախսում. եթե գովազդ չլինի, վաճառք չի լինի։

Ով աշխատի, նա կուտի

Սկզբում շատերն էին ասում՝ «Դու ո՞ւր, սփռոցներն ո՞ւր»: Հենց սկսեցի լուսանկարներ անել, ոճային պարկերով ներկայանալ, մարդիկ փոխեցին հայացքները: Հիմա արդեն ծանոթ չունեմ, որ գոնե մեկ անգամ սփռոց պատվիրած չլինի:

[[gallery8]]

Բիզնեսի արդյունավետությունն ուղիղ կապված է իմ ակտիվության հետ. որքան ժամանակ եմ տրամադրում, այդքան շատ պատվեր եմ ունենում: Հենց սա է աշխատանքի ու սեփական բիզնեսի տարբերությունը. աշխատավայրում ես որքան էլ լավ աշխատեի, նույն ձեւ էր գնահատվում՝ X գումարով եւ տարեկան պարգեւավճարով:

«Չկեղտոտվող» սփռոցներ

Avenue Decor սփռոցների առանձնահատկությունն այն է, որ կարիք չկա մեկ անգամ օգտագործելուց հետո լվանալ, քանի որ դրանք կեղտաբծեր չեն կլանում: Ես միշտ գովազդներում նշում եմ. «Մենք թեթեւացնում ենք կանանց հոգսը»:

Տեֆլոնային մշակում անցած կտորներ են, եթե անգամ գինի թափեք վրան, պարզապես անձեռոցիկով սրբում եք, ու հետքերն անհետանում են:

[[gallery9]]

Սփռոց կարելի է նաեւ սեղանի գորգերի ու անձեռոցիկների տեսքով ստանալ:

Այլ պրոդուկտներ  

Սփռոցներից բացի, առաջարկում ենք անկողնային պարագաներ, բարձեր ու փափուկ կահույքի ծածկոցներ:

Ես հասկացա, որ միայն սփռոցներ ունենալու դեպքում դրանք կվաճառվեն հիմնականում տոնական օրերին, իսկ քանի որ բիզնեսը կայունություն է պահանջում, այլ ապրանքատեսակներ առաջարկելը պարզապես անհրաժեշտություն էր:

[[gallery10]]

Գին, որակ

Սկզբում առաքումն անձամբ էինք կատարում՝ ես կամ ամուսինս։ Հիմա սկսել ենք առաքման ծառայություններից օգտվել:

Առաքումը Երեւանում 500 դրամ է, մարզերում՝ անվճար: Առաջիկայում պատրաստվում ենք մեր արտադրանքը նաեւ Amazon-ում ներկայացնել:

[[gallery11]]

Սփռոցների գինը տատանվում է 5 500-ից 35 000 դրամի սահմաններում, իսկ անկողնային պարագաներինը՝ 17 000-ից մինչեւ 35 000 դրամ: Կախված արտադրանքի չափերից՝ գինը կարող է փոխվել։

Եկամուտն ավելի շատ է

Այս գործը սկսել եմ իմ հիմնական գործին զուգահեռ, սակայն արդեն մեկ տարուց ավելի է՝ մայրության խնամքի արձակուրդում եմ, ու սա իմ միակ աշխատանքն է։

[[gallery12]]

Ներկայում բիզնեսից ավելի շատ եկամուտ ունեմ, քան իմ հիմնական աշխատանքից էի ունենում։

Այս պահին հնարավորություն եւ գումար ունեմ լուսանկարչի կամ այլ մասնագետների հետ համագործակցելու համար, սակայն ցանկանում եմ ինքս ամեն ինչ կազմակերպել, քանի դեռ տանն եմ: Փոխարենը՝ նախընտրում եմ իմ աշխատած գումարից վճարել դայակին՝ երեխայի խնամքի հարցում ինձ օգնելու համար:

Կարիերայի ընթացքում ձեռք բերած բոլոր հմտություններս բիզնեսում օգտագործում եմ՝ վաճառք, սպասարկում, հաճախորդների հետ շփում, PR, լեզվաբանություն։

Մայրանալը գործին չի խանգարում

Շատ կանանց է թվում՝ եթե երեխա ունենան, ոչինչ չեն հասցնի ու պետք է այլեւս չաշխատեն: Ես իմ օրինակով հակառակն եմ ապացուցում:

[[gallery13]]

Տանն աշխատելով՝ ես ավելի շատ ժամանակ եմ գտնում նաեւ օնլայն դասընթացների համար, եւ արդյունքում զարգացնում եմ բոլոր այն հմտությունները, որոնք օգտագործում եմ այս գործում: Ամեն ամիս մեծ տարբերություն եմ զգում՝ ավելի գեղեցիկ լուսանկարներ եմ անում, ավելի ճիշտ կառավարում գովազդները։

Հեղինակ՝ Ամալի Խաչատրյան
Նախագծի ղեկավար՝ Տաթեւ Հովհաննիսյան
Լուսանկարները՝ Էմին Արիստակեսյանի

«Զրոյից» շարքի մյուս նյութերը

***

31-ամյա Անի Խոյեցյանը 2019-ին հիմնել է Papuk Home բրենդը, որը ներկայացնում է առանց կմախք կահույք՝ փափուկ բազկաթոռներ, պուֆեր ու դեկորատիվ բարձեր։ Միջազգայնագետ Անին Ֆրանսիայում տարիներ շարունակ սովորելուց եւ դասավանդելուց հետո 2018-ին վերադարձել է Հայաստան ու իր ամբողջ ժամանակը նվիրել սեփական բիզնեսի զարգացմանը:

Վերադարձ տուն

Ավարտել եմ Երեւանի պետական համալսարանի Միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետը, այնուհետ՝ ընդունվել մագիստրատուրա, իսկ երկրորդ տարվանից տեղափոխվել Ֆրանսիա՝ շարունակելով կրթությունս Թուլուզի քաղաքագիտական համալսարանում: Նույն համալսարանում շարունակել եմ նաեւ ասպիրանտուրան: Ֆրանսիայում սովորելու ընթացքում դասավանդել եմ, զուգահեռ աշխատել գրադարանում:

Ութ տարի Ֆրանսիայում ապրելուց հետո, երբ ավարտեցի ասպիրանտուրան, վերադարձա Հայաստան, քանի որ այլեւս Ֆրանսիայի հետ կապող բան չունեի: Հայաստանում փորձել եմ իմ մասնագիտությամբ աշխատել, դիտարկել եմ նախարարություններն ու դեսպանատները, սակայն աշխատավարձերի տարբերությունն ինձ համար այնքան կտրուկ էր, որ հրաժարվեցի մասնագիտությամբ աշխատելու մտքից: Որոշեցի Ֆրանսիայում օնլայն դասավանդումը շարունակել, իսկ այստեղ՝ բիզնեսով զբաղվել:

[[gallery1]]
Ծնողներս Երեւանում բնակարաններ ունեն, որոնք երկարաժամկետ վարձակալության էին հանձնում: Նրանց առաջարկեցի, որ Airbnb կայքով բնակարաններն օրավարձով վարձակալության հանձնեմ: Մեկ տարուց ավելի զբաղվեցի վարձակալության բիզնեսով. ինքս էի հյուրերին դիմավորում, ընդունում, բնակարանները մաքրում: Արդյունքում՝ ընտանեկան այս եկամուտը քառապատկվեց, որի կեսն ինձ էր մնում, իսկ ծնողներիս փոխանցում էի նախկին գումարի կրկնակին:

Մի կտորի պատմություն

Ընկերներիցս մեկը, որ կահույքի արտադրամաս ունի, մի անգամ ինձ բարձրորակ կտոր նվիրեց, որպեսզի այս տներից մեկի համար դեկորատիվ բարձեր պատրաստեմ:

Ինքս չեմ կարում, կարի հետ երբեւէ կապ չեմ ունեցել: Մեր բակում աշխատող դերձակին դիմեցի, որ կարի: Որոշեցի՝ ես չափեմ-ձեւեմ, որպեսզի կտորի ավելորդ կորուստներ չունենամ. իսպանական տեքստիլ էր՝ 1 մետրը 30 000 դրամ արժողությամբ:

Տան համար ինձ ընդամենը չորս բարձ էր հարկավոր. բավականին շատ կտոր ավելացավ, ես էլ որոշեցի հավելյալ բարձեր պատրաստել ու վաճառել: Կրկին ինքս ձեւեցի ու տվեցի մեր բակի դերձակին կարելու (ամեն բարձի համար վճարել եմ մի քանի հարյուր դրամ):

[[gallery2]]
Այս գործում ընդհանրապես փորձ չունեի, հասարակ ուղղանկյուն ձեւել-կտրելու վրա 5-6 ժամ էի ծախսում ու անկարողությունից, երբեմն, լաց լինում: Նվեր ստացած կտորից 20 հատ բարձ ստացվեց, նույն ընկերոջս խնդրեցի իր արտադրությունում ավելացած մանր-մունր մի քանի կտոր եւս նվիրել, որ տեսականի ունենամ:

Քանի որ սա իմ առաջին բիզնեսն էր լինելու, ցանկացա պրոֆեսիոնալ ներկայանալ ու որոշեցի նաեւ լոգո ունենալ: Կրկին ընկերներիցս մեկի օգնությանը դիմեցի՝ խնդրելով լոգո պատրաստել:

[[gallery3]]
Papuk Home-ի գաղափարը 45 րոպեում որոշեցինք, պատկերացում անգամ չունեի, որ շատ կարճ ժամանակ հետո սկսելու եմ նաեւ փափուկ բազկաթոռ վաճառել:

Առաջին բիզնես էջը բացել եմ Instagram-ում 2019-ի սեպտեմբերին: Բարձերի նկարներն ինքս եմ արել՝ յուրաքանչյուրի մշակման վրա ծախսելով 2-3 ժամ:

Մարդ-նվագախումբ

Նվեր կտորը սկզբնական շրջանում ինձ շատ օգնեց բիզնեսում: Ինչ աշխատում, ծախսում էի հումք գնելու վրա: Եկամուտ առաջին ամիսներին չեմ ունեցել, բայց երբեւէ «մինուսով» չեմ աշխատել:

[[gallery4]]
Բացի կարից, ամեն ինչ ես էի անում՝ մոդելավորում, ձեւարարություն, ապրանքի վերջնական պատրաստում, սոցցանցերի էջերի մշակում, հաճախորդների սպասարկում, մարքեթինգ, հաշվապահություն, նկարահանում։

Պատվերն առաքում էի իմ մեքենայով, երբեմն էլ օգտվում էի առաքման ծառայություններից: Հաճախորդներին ներկայանում էի որպես առաքիչ՝ իբրեւ մենք մեծ թիմ ենք, իսկ նամակներին մեկ այլ մարդ է պատասխանել (ծիծաղում է - հեղ.):

[[gallery5]]
Գործից կիլոմետրերով հեռու

Բարձերը սկիզբն էին. հասկացա, որ բիզնեսի համար պետք է ավելի լուրջ վաճառվող ապրանքատեսակ: Աչքովս պուֆերն ընկան:

Նույն դերձակին բացատրեցի, թե ինչ եմ ուզում, ու ստացանք բազկաթոռանման մոդելը, որը Հայաստանի համար նորություն էր. այստեղ տարածված են տանձանման մոդելները:

Այնքան հեռու էի այս գործից, որ նույնիսկ չգիտեի, թե ինչ է պուֆի ներսի հումքը: Առաջին շերտը դերձակի հետ ստանալուց հետո բարձերի համար նախատեսված սինտիպոն լցրի կտորի մեջ, նստեցի ու կպա հատակին: Պարզվեց՝ պենոպլաստե գնդիկներ պետք է օգտագործեի:

[[gallery6]]
Յուրաքանչյուր մոդել ձեւավորել ենք զրոյից, երբեւէ պատրաստի նմուշ չենք վերցրել: Վերջնական արդյունքը ստանալու համար կարող էինք նույն մոդելի վրա 2-3 ամիս աշխատել։

Բիզնեսը՝ տնից դուրս

Տան պայմաններում արտադրությունը կազմակերպելուց ընդամենը ութ ամիս անց բացեցի արտադրամաս-ցուցասրահը, որ գտնվում է Գարեգին Նժդեհ հրապարակի մոտակայքում։

[[gallery7]]
Տարածքը վարձակալել եմ, միայն ցուցասրահի վերանորոգումն եմ արել՝ ծախսելով մոտ 500 000 դրամ՝ արտաքին գովազդի, վերանորոգման ու կահավորման վրա: Այս գումարը ներդրել եմ ամիսների ընթացքում՝ բիզնեսից ստացված եկամուտից:

Երկար ժամանակ ունեցել ենք փափուկ բազկաթոռների մոդելներ՝ տանձանման ու բազկաթոռանման, այս տարվանից ներկայացնում ենք մոդուլային կահույք տարբերակը՝ բազկաթոռ-բազմոցը:

[[gallery8]]
Սա նոր սերնդի պրակտիկ, հարմարավետ, թեթեւ ու փափուկ կահույք է, որը դեռեւս ճանաչում չունի Հայաստանում։ Մինչդեռ ժամանակակից աշխարհը կամաց-կամաց հրաժարվում է ծանր եւ բարդ կահույքից:

Թիմը

Արդեն ունեմ օգնականներ, թեպետ մեծ մասը հեռակա աշխատակիցներ են՝ դերձակներ, դիզայներներ, առաքիչներ, հաշվապահ։

Հիմնական թիմում երկուսն ենք՝ ես եւ Լիլիթը, որն այժմ օգնում է ինձ արտադրամասում:

[[gallery9]]
Հասկացել եմ, որ բիզնեսի մեջ շատ կարեւոր է պարտականություններ կիսելը. չէ՞ որ ֆիզիկական աշխատանքից հնարավոր է այնքան հոգնես, որ ստեղծարար որեւէ մտքի էներգիա չունենաս: Իսկ դրա հետեւանքով տուժում է բիզնեսը:

Ի դեպ, բիզնեսը հիմնելուց հետո այլեւս չեմ զբաղվում անշարժ գույքի վարձակալությամբ։ Այս տարվանից դադարացրել եմ նաեւ օնլայն դասավանդումը. իմ ամբողջ ժամանակն ու էներգիան ներդնում եմ Papuk Home-ում:

Ոչ թե պուֆ, այլ՝ փափուկ բազկաթոռ

Papuk Home-ից հետո շուկայում շատերը հասկացան, որ փափուկ բազկաթոռների արտադրության այս գործը կարող է առանձին ճյուղով զարգանալ, քանի որ սրանով զբաղվում էին հիմնականում կահույքագործերները, երբ ավելացած հումքով պուֆեր էին կարում ու ոչ ներկայանալի վաճառում:

[[gallery10]]
Մենք փորձեցինք կոտրել այն կարծրատիպը, որ պուֆերը սրճարանների ու փաբերի հատակին գցած անորակ բաներ են, ու դրանք ներկայացրինք որպես տան կահույքի մաս:

Փափուկ բազկաթոռների գինը տատանվում է 35 000-ից 50 000 դրամի սահմաններում։

Կարեւոր խորհուրդներ

Բիզնեսում հաջողության հասնելու համար շատ կարեւոր է գովազդին մեծ ուշադրություն դարձնելը: Առաջին օրվանից մինչեւ հիմա գովազդի վրա բավական մեծ գումար ենք ծախսում, քանի որ վաճառքն իրականացնում ենք սոցցանցերով. ցուցասրահ մարդիկ գալիս են նմուշները նայելու, շոշափելու համար:

[[gallery11]]
Նաեւ հասկացել եմ, որ բիզնեսը թուղթ ու գրիչն է: Եթե չգրեցիր, ուրեմն իմացիր՝ դու «բզբզում» ես: Թուղթ ու գրիչ ասելով՝ նկատի ունեմ to do (անելիքների) ցուցակ, մուտք ու ելքի գրանցում եւ հաշվապահություն, որ իմանաս քո շարժը: Ամենահաճելի բանը տարվա վերջում գրածիդ նայելն է ու տեսնելը, թե ինչ աճ ես ունեցել․ դա է քեզ բիզնեսում մոտիվացնում: Եթե չգրես, հնարավոր է քեզ թվա, թե փող ես աշխատում, բայց իրականում դու ավելի շատ ներդնում ես:

Բիզնեսը՝ միշտ սրտում

Չգիտեմ էլ, թե որտեղից է եկել բիզնեսի նկատմամբ այդքան մեծ հետաքրքրությունս. դեռ Ֆրանսիայում սովորելու տարիներից եմ սկսել բիզնեսով հետաքրքրվել, երբ ֆրանսիական ցուցասրահներում հայ նկարիչների գործերն էի ներկայացնում ու վաճառում։

[[gallery12]]
Մեր ընտանիքում էլ բիզնեսով զբաղվով մարդ չենք ունեցել, բոլորն ակադեմիական ոլորտից են, հայրս ակադեմիկոս է, մայրս՝ պրոֆեսոր:

Երբեւէ չեմ ափսոսացել, որ 11 տարի սովորելուց ու կրթական տարբեր աստիճաններ ստանալուց հետո այժմ մասնագիտությամբ չեմ աշխատում: Բիզնեսի մեջ օգտագործում եմ բոլոր այն հմտությունները, որ ձեռք եմ բերել սովորելու տարիներին: Պետք չէ ափսոսել, որ կրթություն ես ստացել, քանի որ ամեն պահի դու ավելի ուժեղ ես դիմացինից, որը նույն գործն է անում, բայց չունի այդ կրթությունը:

30 տարի հետո ինձ կրկին բիզնեսում եմ պատկերացնում՝ հատկապես արտադրական ոլորտում, քանի որ մեծագույն հաճույք եմ ստանում ստեղծագործական պրոցեսից:

Հեղինակ՝ Ամալի Խաչատրյան
Նախագծի ղեկավար՝ Տաթեւ Հովհաննիսյան
Լուսանկարները՝ Էմին Արիստակեսյանի

«Զրոյից» շարքի մյուս նյութերը

Չնայած տնտեսության համար COVID-19 համավարակի ստեղծած անբարենպաստ պայմաններին՝ Banks.am-ը «Զրոյից» խորագրի ներքո շարունակում է ներկայացնել հաջողակ երիտասարդների բիզնեսներն ու դրանց հիմնադրման պատմությունները:

***

Կոտայքի մարզի Ալափարս գյուղում բնակվող Գեւորգյանների ընտանիքը 90-ականներից սկսած՝ ազնվամորու վաճառքով էր զբաղվում․ ամեն ինչ սկսվել էր տան բակում տնկած մեկ թփից ու վերածվել հեկտարներով դաշտերի։ 2019-ին, սակայն, ամուսիններ Գեւորգ Գեւորգյանը եւ Ժաննա Ալավերդյանը գիտակցում են, որ գյուղմթերքը շուկայում այլեւս չի վաճառվում, իսկ ազնվամորին անհրաժեշտ է նույն օրը սպառել։ Մի քանի օրում ընտանիքին հաջողվում է բրենդավորել ազնվամորին եւ օնլայն վաճառք ու առաքում կազմակերպել։ Գեւորգը՝ ծնողների, եղբոր, կնոջ եւ երեխաների աջակցությամբ, գյուղատնտեսական բիզնեսը նոր մակարդակի է բարձրացնում․ «Բլբլուկ»-ն այժմ ազնվամորու վաճառքի յուրօրինակ մշակույթ է ձեւավորում։

[[gallery1]]
Մի թուփ ազնվամորին՝ բակի միջին

Գեւորգ, 38 տարեկան․ Ծնվել ու մեծացել եմ Ալափարս գյուղում։ Սովորել եմ Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանում, վերջին 12 տարին աշխատում եմ ՏՏ ոլորտում որպես որակի վերահսկման մասնագետ։

Ազնվամորու մշակումը 90-ականներից ենք սկսել։ Ընդարձակ դաշտեր ունենալու նպատակ չենք ունեցել, պարզապես մեր ուտելու համար էինք մշակում։ Տարիների ընթացքում տնկիների քանակը շատացավ, տարածվեց ամբողջ բակով մեկ․ երբ բերքդ շատ է, բնականաբար՝ սկսում ես վաճառել։ Երեխա էինք, ինքներս էինք հավաքում, հայրիկի հետ «Մալաթիա» շուկա տանում։

[[gallery2]]
Երեւանում սովորելու տարիներին դադարեցի ազնվամորու գործով զբաղվել, բայց երբ զինվորական ծառայությունից վերադարձա ու դեռ աշխատանք չունեի, հորս հետ շարունակեցի հատապտղի մշակումը։ Ալափարսից Սոլակ տանող ճանապարհին 1 հա տարածք ունեինք, ու քանի որ տան բակում ազնվամորու համար այլեւս տեղ չկար, որոշեցինք այդ տարածքն օգտագործել։

Ավտոմեքենա vs դաշտեր

Գեւորգ․ Ամբողջը մեր ուժերով էինք անում, բերքը հավաքում էինք, մեր մեքենայով տանում էինք շուկա եւ վաճառում։ Քանի որ նոր էինք սկսել գործը, եկամուտը շատ քիչ էր։ Չէի կարող դրանով ե՛ւ ապրել, ե՛ւ բիզնեսն ընդլայնել, այդ պատճառով մեկնեցի Երեւան ու սկսեցի զուգահեռ աշխատելը, իսկ ազնվամորու մշակումը մնաց հորս ուսերին։

[[gallery3]]
Մեզ որոշակի ներդրում էր պետք, որ բիզնեսն ինքնածախսածածկվեր։ Քիչ քանակի վրա նույն ռեսուրսն էինք ծախսում ու եկամուտն էլ քիչ էր ստացվում, ուստի որոշեցինք ընդլայնել դաշտերը։ Առաջին մեծ ներդրումս մեքենաս էր, որը վաճառեցի $6000-ով եւ 3 հա հավելյալ տարածք գնեցի։

Ինտերնետի դար է

Ժաննա, 37 տարեկան․ 2016-ից Facebook-ում բացել էի «Բլբլուկ» էջը, որտեղ վաճառում էի իմ եւ ընկերուհիներիս պատրաստած հուշանվերներն ու աքսեսուարները։ Օնլայն բիզնեսն աղջկաս պատվին էի անվանել․ երբ փոքր էր, սկեսրայրս նրան «բլբլուկ» էր ասում՝ «բլբլացող ծիտիկ»։

2019-ին ազնվամորու մեր բերքը շատ էր՝ 15 տ։ Սկեսրայրս երկու անգամ տարավ շուկա վաճառելու, բայց ինչպես տարավ, այդպես էլ հետ բերեց։ Հասկացանք, որ մարդիկ պարզապես դադարել են շուկա գնալ, իսկ ազնվամորին, եթե նույն օրը չսպառես, մի քանի ժամ հետո արդեն պիտանի չէ վաճառքի։ Փորձեցի բերքը ֆեյսբուքյան իմ այդ էջով վաճառել, 2500 հետեւորդ ունեի։ Գեւորգի ծրագրավորող եղբորը՝ Վահանին, խնդրեցի լոգոն փոփոխել, իսկ էջում տեղեկացրի, որ վաճառում ենք ազնվամորի։

[[gallery4]]
Պատվերները քիչ-քիչ շատացան․ հասկացանք, որ մարդիկ ուզում են ծանոթանալ ազնվամորու մշակմանը եւ վաճառքին, ոչ թե պարզապես շուկայից գնեն ու գնան տուն։ Մինչ բերքը կհասնի, ես մեկ ամիս առաջ սկսում եմ նկարներ հրապարակել դաշտերից ու տեղեկացնել, թե ինչպես է պտուղն աճում եւ հավաքվում։ Ինքս եմ ֆեյսբուքյան էջը վարում, լուսանկարներ անում, հաճախորդների հետ կապը պահպանում։

Կրթությամբ բանասեր եմ, ավարտել եմ Երեւանի պետական համալսարանը, մարդկային ռեսուրսների կառավարման ոլորտում եմ աշխատել։ Յոթ տարի է՝ չէի աշխատում, ժամանակիս մեծ մասը նվիրում էի ընտանիքիս ու երեխաներիս։ Այժմ միայն «Բլբլուկ»-ով եմ զբաղված․ ընտանեկան գործի մոտիվացիան լրիվ այլ է, դու այստեղ քո ամբողջ հոգին ու եռանդն ես ներդնում։

[[gallery5]]
Առանց թունաքիմիկատների

Գեւորգ եւ Ժաննա․ Մեր հետեւորդների քանակը շուտով կհասնի 10,000-ի։ Այս տարի ընդլայնել ենք վաճառքի ծավալները՝ անցել ենք օնլայն պատվիրման համակարգի: Կայքը պատրաստել է Գեւորգի եղբայրը։ Նախկինում գնորդների տվյալները ձեռքով էինք լրացնում Excel ֆայլի մեջ, հիմա այս գործընթացն անհամեմատ հեշտացել է։

Պատվերներն ընդունում ենք մեկ շաբաթ շուտ, վաճառում ենք հատուկ սննդային դույլերով (2,5 կգ)։

[[gallery6]]
Բերք ստանում ենք տարին երկու անգամ՝ ամռանն ու աշնանը: Առավոտից հավաքում ենք ու նույն օրը երեկոյան առաքում։ Երեւանի բոլոր վարչական շրջաններն առանձնացնում ենք, ամեն օր մի շրջան ենք գնում, ունենք առաքման անվճար կետեր։

Բացառում ենք թունաքիմիկատների օգտագործումը, դաշտը պարարտացվում է օրգանական միջոցներով: Բազմաթիվ մրգատու ծառեր ունենք, նաեւ մոշի ու հաղարջի թփեր։

[[gallery7]]
Նաեւ գինի ու թեյ

Ժաննա. Անցած տարի բերքն այնքան շատ էր, որ ազնվամորուց նաեւ գինի, օղի եւ լիկյոր պատրաստեցինք ու ներկայացանք էքսպոյի։ Քանի որ շատերը հավանեցին, որոշեցինք նաեւ վաճառել․ 50 շիշ գինի վաճառեցինք, սկեսրայրս էր պատրաստել, պիտակներն էլ՝ աղջիկս։

[[gallery8]]
Ազնվամորու գինին տարածված չէ․ պտուղը թանկ է, մարդիկ այդքան բերք չունեն, որ գինի պատրաստեն։ Քանի որ միայն հատընտիր ազնվամորին ենք վաճառում, վնասված բերքից կարողանում ենք խմիչք պատրաստել։ Աշնանը կսկսենք գինու վաճառքը։

Շուկայում ներկայացնելու ենք նաեւ ազնվամորու տերեւներից պատրաստված թեյ․ սկեսուրս է պատրաստում, կենսաբան է։ Տերեւները հատուկ ձեւով է մշակում, ֆերմենտացնում է, հետո չորացրած ազնվամորու հատիկներ ավելացնում։

[[gallery9]]
Ռիսկայինի ու հողը սիրելու մասին

Գեւորգ․ Գյուղատնտեսության ոլորտում չես կարող մեծ շահույթներ ապահովել, քանի որ ոլորտը շատ ռիսկային է։ Կարող ես մի տարի այնքան կորուստ ունենալ, որ 10 տարվա ստեղծածդ ջուրն ընկնի։ Անցած տարի 15 տ բերք ունեինք, այս տարի դեռ 4-5 տ է․ աշնանը ոռոգման խնդիր կար։ Պետք է սիրես հողը, բույսը, որ այս գործով զբաղվես։ Ես գյուղատնտեսությունն այդքան էլ բիզնես չեմ համարում, սա ինձ համար հոբբի է, արմատների հետ կապվածություն, ստեղծագործական աշխատանք, բնության հետ պայքար։

[[gallery10]]
Դեռ այնքան մեծ չէ եկամուտը, որ միայն այս գործով զբաղվենք, բայց ապագայում պլանավորում ենք մեր գյուղի տունը վերածել հյուրատան, դաշտերում զարգացնել ագրոտուրիզմը, տաղավարներ կառուցել համտեսի համար։ Այժմ ես եւ եղբայրս մեր հիմնական աշխատանքից ստացված գումարը ներդնում ենք այս գաղափարի մեջ, արդեն շինարարությունը սկսել ենք։

[[gallery11]]
Մեր գործը միշտ ներդրման կարիք ունի․ խնդիր ունենք աշխատողներին ամբողջ տարին զբաղեցնելու, որպեսզի նրանց չկորցնենք։ Տարվա ընթացքում 5-6 ամիս փորձում ենք լրացուցիչ գործեր հնարել։ Սեզոնին շատ դժվար է աշխատող գտնելը, գործը նույնպես դժվար է, մեծ զգուշությամբ պետք է բերքը հավաքել։ 20-30 հոգի հավաքող ունենք, մշտական մշակումով զբաղվողները 2-3 հոգի են։ Որպեսզի հիմնական գործիս զուգահեռ հասցնեմ առաքումը, սեզոնին մեկ ամսով արձակուրդ եմ վերցնում։

[[gallery12]]
Մալինայի մշակույթ

Գեւորգ․ Կարեւոր է նաեւ նոր մշակույթի ձեւավորումը, մեր գյուղացիները սովոր են բերքն անփույթ հավաքել, լցնել արկղերի մեջ ու տանել շուկա։ Մեր շրջանում շատ կան ազնվամորի մշակողներ, որոնք հիմա հետեւում են մեզ ու փոխում իրենց աշխատելաոճը․ շատերն են սկսել մեզ նման մշակել ու առցանց վաճառել։ Գյուղում ընկերների մի ընտանիք էլ կա, որի հետ ակտիվ համագործակցում ենք։

[[gallery13]]
Արժեք ստեղծելուց բացի, փորձում ենք մշակույթ ձեւավորել։ Ցանկանում ենք նաեւ հաճախորդներին սովորեցնել, որ այս բերքն առանձնահատկություններ ունի, պլաստիկի արտադրություն չէ, որ հենց պատվիրես, մի ժամ հետո բերեն։ Հնարավոր է անձրեւային օր լինի, ու հավաքը հետաձգենք։ Հաճախորդներ ունենք, որ «պլաստիկե» մեծ ազնվամորիներ են ակնկալում, բայց էկոլոգիապես մաքուր մշակված բերքը նման տեսք ունենալ չի կարող։

[[gallery14]]
Մեր պտուղը «պոլկա» տեսակի է, հնարավոր է՝ չափերով փոքր է, բայց բույրը եւ համը միշտ տեղն են։ Մի անգամ մեկը գրել էր, թե պատկերացնում էր՝ բոլոր ազնվամորիները պետք է համաչափ ու խոշոր լինեն, մի հաճախորդ էլ պատվերի մեջ փոքր դեղին սարդ էր նկարել ու հրաժարվում էր ուտել։

Պետք է գիտակցել, որ սա դաշտից հավաքած ու անմիջապես առաքած ազնվամորի է, եւ նման միջատներ հնարավոր է՝ լինեն։

Մեր խստապահանջ հաճախորդներն իրականում մեզ ստիպում են ավելի լավ աշխատել ու որակյալ բերք առաքել։

Հեղինակ՝ Ամալի Խաչատրյան
Նախագծի ղեկավար՝ Տաթեւ Հովհաննիսյան
Լուսանկարները՝ Էմին Արիստակեսյանի եւ «Բլբլուկի»-ի

«Զրոյից» շարքի մյուս նյութերը

Նախագծի ղեկավար՝ Տաթեւ Հովհաննիսյան

Լուսանկարները՝ Էմին Արիստակեսյանի եւ Chronos-ի

«Զրոյից» շարքի մյուս նյութերը

ARLOOPA ընկերության հետ մոդելավորել ենք նաեւ մեր դրոշները. հավելվածն ունենալու դեպքում հնարավոր է ցանկացած տարածության մեջ, լրացված իրականության շնորհիվ, տեղադրել դրոշները եւ հասկանալ՝ արդյոք այդ տարածքին անհրաժեշտ են դրանք, թե ոչ: 

Սկզբունքներ, որակ, գին

Թամարա. Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի դրոշ չենք կարում՝ հատկապես, երբ իմանում ենք, որ վառելու են:
[[gallery9]]
Երկու տեսակի դրոշ ունենք՝ դրսի եւ ներսի: Դրսի դրոշներն ավելի ամրակար են: Շուկայում նման բան չկա, սա մեր յուրահատկությունն է:

Մեր դրոշները հնարավորինս ամուր են, երեք կար ենք տալիս ծալքերին, ժապավենաթելի միջոցով փորձում օրիգինալություն հաղորդել:

Դրսի համար կարված 2 մ եռագույնն արժե 8000 դրամ, ներսինը՝ 7000 դրամ, տպագրությամբ դրոշների 2 մ-ն արժե 19 000, երկկողմանին՝ 38 000 դրամ:

Բիզնես՝ հանուն ընտանիքի

Էդգար. Բիզնեսը շատ հաճախ ընտանեկան վեճերի թեմա է դառնում, բայց մենք փորձում ենք մեր հարաբերություններն ամուր պահել:
[[gallery10]]
Այս բիզնեսով չես կարող հարստանալ, բայց սա նպաստում է, որ կինս իր անձնական գումարը վաստակի:

Թամարան է անհատ ձեռներեցը, աշխատավարձի քարտը գրանցել ենք նրա անունով, ու ես ստիպված նրանից եմ հաճախ գումար խնդրում (ժպտում է - հեղ.):

***
Էդգարը «Զրոյից» խորագրի հերոսը դառնալու համար մեզ դիմել էր 2019-ի փետրվարին: Այս ամիսների ընթացքում ընտանիքը մեծ ոգեւորությամբ փորձել է զարգացնել բիզնեսը եւ վերանորոգել արհեստանոցը՝ հատուկ մեր ռեպորտաժի համար:

Հեղինակ՝ Ամալի Խաչատրյան

Նախագծի ղեկավար՝ Տաթեւ Հովհաննիսյան

Լուսանկարները՝ Էմին Արիստակեսյանի

«Զրոյից» շարքի մյուս նյութերը